NePhuc.comNể Phục
Câu chuyện thi công và cỗ máy khổng lồ

Cẩu tháp tự leo: chiếc cẩu trên nóc nhà chọc trời tự nâng mình lên cao thế nào

Cẩu tháp trên nhà chọc trời không do ai nhấc lên: nó tự nối thân hoặc tự leo theo lõi toà nhà. Cách cẩu lên cao, chịu gió, và cách tháo chiếc cẩu cuối cùng.

A tower crane perched high on the concrete core of an unfinished glass skyscraper, its long jib stretched over the city haze, a lone operator cabin, wide shot at golden hour

Cẩu tháp trên các toà nhà chọc trời không được ai nhấc lên mà tự nâng mình theo hai cách: hoặc tự chèn thêm từng đốt thân bên dưới đầu cẩu bằng một lồng leo có kích thuỷ lực, hoặc đứng trong lõi bê tông của toà nhà và tự leo lên từng chặng nhờ các khung đỡ gắn vào vách lõi. Khi toà nhà xong, chiếc cẩu lại phải tìm cách tự xuống, và đó là một bài toán còn thú vị hơn chuyện đi lên.

Bất kỳ ai từng nhìn lên một toà tháp đang lên cao đều từng tự hỏi: ai đặt được chiếc cẩu lên tận đó? Câu trả lời là chính chiếc cẩu. Phần dưới kể hai cách cẩu tự lên cao, vì sao nó không đổ trong gió, người lái cẩu làm việc ra sao, và chuyện tháo chiếc cẩu cuối cùng khỏi nóc toà nhà, không cần dựng thêm một cẩu nào lớn hơn từ mặt đất.

Ai đưa chiếc cẩu lên nóc toà nhà

Lúc đầu, cẩu tháp được dựng trên mặt đất như mọi chiếc cẩu khác, bằng một cẩu bánh lốp hay bánh xích đứng cạnh. Chân cẩu bắt vào một khối móng bê tông, thân cẩu gồm những đốt khung thép hình hộp vuông xếp chồng lên nhau như các khối đồ chơi, trên cùng là bàn quay, cabin, cần dài phía trước và cần đối trọng phía sau. Lúc này cẩu chỉ cao vài chục mét.

Toà nhà lên cao dần, cẩu phải cao hơn nóc nhà một khoảng đủ để cần quay qua không vướng. Nhưng không có cẩu nào dưới đất với tới độ cao hàng trăm mét để nối thêm đốt. Thế là người ta thiết kế để chiếc cẩu tự làm việc ấy: nó tự nhấc đầu mình lên, chèn thêm một đốt thân vào chỗ trống, rồi lặp lại. Mỗi lần thêm vài mét, nhiều lần như vậy, đầu cẩu đi theo toà nhà lên trời.

Cách thứ hai khôn hơn với toà rất cao: không nối thân dài từ mặt đất nữa mà cho cẩu đứng hẳn bên trong lõi thang máy của toà nhà. Lõi bê tông xây tới đâu, cẩu leo theo tới đó, thân cẩu chỉ cần ngắn. Hai cách có ưu nhược khác nhau, và một công trình có thể dùng cả hai.

Hai cách cẩu lên cao theo toà nhà

Bảng so sánh ở mức nguyên lý giữa cẩu nối thân đứng bên ngoài và cẩu leo bên trong lõi.

Điểm soCẩu nối thân (đứng ngoài nhà)Cẩu leo trong lõi
Chỗ đứngMóng riêng trên mặt đất cạnh toà nhàTrong ô lõi thang máy hoặc gắn vào mặt ngoài lõi
Cách lên caoChèn thêm đốt thân ở giữa bằng lồng leoCả cẩu dịch lên trên các khung đỡ gắn vào vách lõi
Chiều cao thânTăng theo toà nhà, có khi rất dàiThân ngắn, chỉ vài đốt
Giữ cho đứng vữngGiằng neo ngang vào kết cấu nhà ở nhiều tầngDồn tải trọng trực tiếp lên lõi bê tông
Khi tháoTháo bớt đốt theo chiều ngược lại rồi hạ xuống đấtPhải tháo ngay trên nóc, khó hơn
Hợp vớiNhà cao vừa, mặt bằng rộngNhà rất cao, mặt bằng chật

Với những toà tháp cao vài trăm mét, cẩu leo trong lõi hoặc gắn vào mặt lõi là lựa chọn quen thuộc, vì thân cẩu dài hàng trăm mét đứng ngoài trời sẽ rất nặng, rất tốn thép và chịu gió khổng lồ.

Cẩu tự chèn thêm một đốt thân như thế nào

Đây là cách của cẩu đứng ngoài. Bộ phận làm việc chính là lồng leo, một khung thép bao quanh thân cẩu ngay dưới bàn quay, có kích thuỷ lực và một "cửa sổ" mở về một phía để đưa đốt mới vào.

  1. Cẩu tự nhấc một đốt thân mới từ dưới đất lên, treo nó vào một ray nhỏ gắn ở lồng leo.
  2. Người lái quay cần và chỉnh vị trí xe con trên cần sao cho cẩu cân bằng nhất, không nghiêng về phía nào.
  3. Tháo các chốt nối giữa phần đầu cẩu và đốt thân trên cùng; lúc này toàn bộ đầu cẩu đang tựa lên kích của lồng leo.
  4. Kích thuỷ lực đẩy cả đầu cẩu lên cao thêm đúng bằng chiều cao một đốt, có khi qua vài nhịp kích nhỏ.
  5. Đốt mới được đẩy qua cửa sổ của lồng leo vào chỗ trống, căn đúng rồi bắt chốt cả trên lẫn dưới.
  6. Hạ đầu cẩu tựa lên đốt mới, kiểm tra toàn bộ chốt, lặp lại cho tới khi đạt chiều cao cần.

Trong suốt quá trình này, chiếc cẩu ở trạng thái mong manh nhất, vì phần đầu nặng hàng chục tấn chỉ được đỡ bằng kích. Vì thế việc nâng cẩu chỉ làm khi gió nhẹ, do đội chuyên trách thực hiện theo quy trình của nhà sản xuất, và không ai làm việc gì khác bên dưới.

Cẩu leo trong lõi: bước lên từng chặng như người leo thang

Hãy hình dung một người leo trong một ống khói vuông, lưng tì vào một vách, chân chống vào vách đối diện. Muốn lên cao, người đó nhích lưng lên, rồi nhích chân lên, luân phiên. Cẩu leo trong lõi làm việc gần giống thế. Thân cẩu ngắn được giữ bởi hai hoặc ba tầng khung đỡ thép, mỗi khung bắt chặt vào các lỗ chừa sẵn trên vách lõi bê tông.

Khi lõi đã đổ cao thêm vài tầng và bê tông đủ cứng, người ta tháo khung đỡ ở dưới cùng, đưa nó lên lắp vào vị trí mới phía trên. Kích thuỷ lực đẩy thân cẩu dịch lên, tựa vào khung mới. Khung đỡ cũ bên dưới được giải phóng để mang lên tiếp. Cứ thế, chiếc cẩu "bò" lên trong lòng toà nhà, luôn cao hơn sàn đang thi công một khoảng vừa đủ.

Ưu điểm lớn là cẩu không cần thân dài, nên nhẹ và không tốn chỗ trên mặt đất. Đổi lại, lõi bê tông phải được thiết kế để gánh thêm tải trọng của cẩu khi nó đang nâng hàng, các lỗ bắt khung đỡ phải chừa đúng vị trí, và sau khi cẩu đi qua, các lỗ ấy được lấp lại. Người đứng ngoài nhìn vào chỉ thấy chiếc cẩu cứ vài tuần lại cao thêm một đoạn, như thể toà nhà đang đội nó lên.

Gió, giằng neo và người ngồi trong cabin

Cẩu đứng ngoài được níu vào toà nhà bằng giằng neo. Khi thân cao vượt một ngưỡng nhất định, người ta gắn các thanh giằng thép nối thân cẩu vào sàn hoặc cột của toà nhà ở nhiều tầng, giống như buộc cây non vào cọc. Toà nhà vừa là thứ được xây vừa là chỗ dựa cho cẩu.

Gió mạnh thì cẩu được thả tự do xoay. Khi ngừng làm việc trong gió lớn, người lái mở phanh quay để cần tự xoay theo chiều gió như chiếc chong chóng gió. Cần nằm xuôi gió thì sức gió đẩy lên cẩu nhỏ nhất. Nhìn những chiếc cẩu trên phố tự xoay chầm chậm lúc chiều giông chính là cảnh đó.

Ở trên cao, gió mạnh hơn hẳn mặt đất. Người lái cẩu có thiết bị đo gió trên đầu cần, và có ngưỡng gió phải dừng nâng hàng, nhất là với các tấm lớn dễ bắt gió như ván khuôn hay tấm kính.

Người lái cẩu leo lên bằng thang trong thân cẩu. Với cẩu rất cao, chuyến leo lên cabin mỗi sáng mất khá lâu, nên nhiều người ở trên đó gần như cả ca, mang theo nước uống, đồ ăn. Họ không nhìn thấy móc cẩu khi nó xuống sâu bên dưới, mà làm việc theo hiệu lệnh qua bộ đàm của người xi nhan dưới sàn.

Đèn đỏ trên đỉnh cẩu không để trang trí. Đó là đèn báo không, giúp máy bay, trực thăng nhận ra vật cản cao vào ban đêm.

Tháo chiếc cẩu cuối cùng khỏi nóc toà nhà

Khi toà nhà đã chạm độ cao cuối, chiếc cẩu trong lõi hay trên nóc giờ bị kẹt trên đó, dưới chân là hàng trăm mét. Không có cẩu nào dưới đất với tới để nhấc nó xuống. Lời giải quen thuộc là dùng cẩu nhỏ tháo cẩu lớn. Chiếc cẩu lớn nhấc lên nóc nhà một chiếc cẩu nhỏ hơn, thường là loại cẩu cần nghiêng gọn nhẹ, lắp nó vào vị trí vững chắc trên mái.

Chiếc cẩu nhỏ sau đó tháo rời chiếc cẩu lớn thành từng mảnh: cần, đối trọng, cabin, bàn quay, từng đốt thân, và hạ dần xuống đất bằng dây cáp dọc mặt ngoài toà nhà. Đến lượt chiếc cẩu nhỏ bị kẹt. Người ta lại đưa lên một chiếc nhỏ hơn nữa, có khi chỉ là một tời đứng có thể tháo bằng tay, để tháo chiếc thứ hai. Mảnh cuối cùng nhỏ tới mức có thể mang xuống bằng thang máy chở hàng của chính toà nhà.

Chuỗi "cẩu tháo cẩu" này giống như búp bê lồng nhau, và được lên kế hoạch từ rất sớm, có khi ngay từ lúc thiết kế, vì mái nhà phải có chỗ đặt cẩu nhỏ chịu được tải trọng của nó. Những tấm ảnh chụp chiếc cẩu cuối cùng rời nóc toà tháp thường đánh dấu lúc phần thô của toà nhà chính thức khép lại.

Những điều hay hiểu nhầm về cẩu tháp

"Cẩu càng cao thì nâng càng nặng." Không. Sức nâng phụ thuộc vào khoảng cách từ móc tới thân cẩu: móc càng ra xa đầu cần thì nâng được càng nhẹ. Chiều cao thân không làm tăng sức nâng.

"Khối bê tông sau cần là để cẩu khỏi đổ về phía sau." Đúng một nửa. Đối trọng cân lại sức nặng của cần trước và hàng đang treo, để thân cẩu chịu lực thẳng đứng nhiều nhất, uốn ít nhất.

"Cẩu xoay lung tung khi không ai điều khiển là đang hỏng." Đó là trạng thái cho phép tự xoay theo gió khi ngừng làm việc, an toàn hơn so với khoá cứng cần.

"Cẩu trên nóc được trực thăng thả xuống." Rất hiếm. Trực thăng chỉ nâng được vật nhẹ hơn nhiều so với một chiếc cẩu tháp lớn. Gần như mọi cẩu trên nhà cao đều tự leo lên và được tháo dần xuống.

"Cẩu đứng trong lõi thì lõi phải xây xong trước." Ngược lại. Lõi và cẩu đi lên cùng nhau: lõi đổ cao thêm vài tầng, cẩu leo theo, rồi chính cẩu lại nâng thép và ván khuôn cho đoạn lõi kế tiếp. Hai thứ dựa vào nhau suốt quá trình.

Câu hỏi thường gặp

Cẩu tháp tự leo là gì?

Cẩu tháp tự leo là loại cẩu tự nâng mình lên cao theo tiến độ toà nhà, hoặc bằng cách tự chèn thêm đốt thân nhờ lồng leo có kích thuỷ lực, hoặc bằng cách leo trong lõi bê tông trên các khung đỡ gắn vào vách lõi.

Cẩu tháp trên nóc nhà cao tầng được đưa lên bằng cách nào?

Nó không được đưa lên mà tự đi lên. Cẩu được dựng ban đầu ở mặt đất hoặc trong lõi, rồi cứ khi toà nhà cao thêm vài tầng, cẩu lại tự nâng mình bằng hệ kích thuỷ lực để luôn cao hơn sàn đang thi công.

Làm sao tháo chiếc cẩu tháp trên nóc toà nhà khi xây xong?

Người ta dùng cẩu lớn đưa một cẩu nhỏ lên mái, cẩu nhỏ tháo cẩu lớn thành từng mảnh và hạ xuống. Sau đó lại dùng một thiết bị nhỏ hơn để tháo cẩu nhỏ, cho tới khi các mảnh cuối mang xuống được bằng thang máy chở hàng.

Vì sao cẩu tháp tự xoay khi có gió lớn?

Khi ngừng làm việc, người lái mở phanh quay để cần tự xoay xuôi theo gió như chong chóng gió. Ở tư thế này, diện tích hứng gió nhỏ nhất và lực tác động lên thân cẩu giảm, an toàn hơn so với khoá cứng.

Người lái cẩu tháp trên cao lên xuống thế nào?

Thường họ leo thang bên trong thân cẩu lên cabin, với cẩu rất cao có thể dùng thang máy công trường tới một tầng gần nhất rồi leo tiếp. Vì vậy nhiều người ở trên cabin gần như suốt ca làm việc.

Cẩu tháp cao hơn có nâng được nặng hơn không?

Không. Sức nâng phụ thuộc vào khoảng cách từ móc tới thân cẩu và cấu tạo của cẩu, không phụ thuộc chiều cao thân. Móc càng ra xa đầu cần thì sức nâng cho phép càng nhỏ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138