NePhuc.comNể Phục
Công trình trên biển và ven biển

Cảng nước sâu được xây thế nào: bến trên cọc thép, thùng chìm và luồng tàu nạo vét

Cảng nước sâu là bến đủ độ sâu cho tàu mớn nước lớn cập: cách dựng bến trên cọc ống thép hay thùng chìm, làm luồng tàu, đệm va và vì sao cẩu bờ chạy trên ray.

A modern deep-water container quay with towering ship-to-shore cranes on rails, a huge container ship berthed alongside, two dockworkers in hard hats walking on the apron, low angle at dusk

Cảng nước sâu là cảng có bến và luồng vào đủ sâu cho những con tàu có mớn nước lớn cập sát, thường là tàu container, tàu hàng rời cỡ lớn; phần bến được dựng hoặc là một sàn bê tông đặt trên rừng cọc ống thép đóng xuống đáy, hoặc là một bức tường bằng những thùng bê tông khổng lồ đánh chìm thẳng hàng, còn luồng tàu được tạo bằng cách nạo vét đáy biển và giữ cho nó không bị bồi lấp lại.

Bài này không bàn chuyện quy hoạch hay vốn đầu tư cảng. Nó kể bài toán kỹ thuật của một mép bến phải đỡ những chiếc cẩu nặng hàng nghìn tấn, chịu cú va của con tàu dài ba bốn trăm mét, đứng trên nền bùn ven biển, và cách người ta tạo ra cũng như giữ gìn độ sâu, thứ tài sản quý nhất của một cảng nước sâu.

Nước sâu là sâu bao nhiêu và vì sao quan trọng

Mớn nước là khoảng cách từ mặt nước tới đáy tàu. Một con tàu container lớn nhất hiện nay khi chở đầy có mớn nước khoảng mười lăm, mười sáu mét. Muốn cập bến an toàn, nước trước bến phải sâu hơn mớn nước một khoảng dự phòng, cho tàu nhún theo sóng, chúi mũi khi chạy và lúc thuỷ triều xuống thấp nhất. Vì vậy bến cho những tàu cỡ ấy thường phải sâu vào khoảng mười tám mét nước trở lên. Số liệu của từng bến cụ thể bạn nên đối chiếu nguồn chính thức của cảng vụ.

Ở nhiều bờ biển, nước tự nhiên ở sát bờ chỉ sâu vài mét. Muốn có độ sâu ấy, hoặc người ta đưa bến ra xa nơi nước đã sâu, hoặc đào sâu đáy trước bến và đào cả một con kênh dưới nước dẫn tàu từ biển vào. Cả hai cách đều là công trình biển lớn.

Tàu càng to càng tiết kiệm chi phí trên mỗi container, nên đội tàu thế giới lớn dần lên qua các thập kỷ. Một cảng không đủ sâu sẽ chỉ đón được tàu nhỏ hoặc tàu chở non tải, và hàng phải chuyển tải qua cảng khác. Đó là lý do độ sâu trước bến được xem như thứ quyết định vị thế của một cảng.

Hai kiểu bến chính: sàn trên cọc và tường thùng chìm

Cầu cảng nước sâu ở Việt Nam và thế giới chủ yếu thuộc hai họ kết cấu. Mỗi họ hợp với một loại nền và điều kiện:

Tiêu chíBến bệ cọcBến tường thùng chìm
Hình dángSàn bê tông đặt trên rừng cọc, nước lùa được bên dướiDãy thùng bê tông lớn xếp liền thành bức tường, phía sau lấp đất
Hợp với nềnNền bùn yếu, cọc vượt qua lớp yếu xuống lớp chắcNền cát, đá hoặc nền đã được xử lý tốt
Sóng phản xạÍt, nước đi qua giữa các cọcNhiều, mặt tường phẳng dội sóng lại
Thi côngĐóng cọc từ xà lan, đổ dầm sàn tại chỗ hoặc lắp ghépĐúc thùng trên bờ hoặc ụ nổi, kéo ra đánh chìm, lấp cát vào lòng
Bảo dưỡngPhải chống ăn mòn cọc thép, kiểm tra dưới sànÍt chi tiết, chủ yếu kiểm tra mối nối và chân tường
Nước ta hay gặpRất phổ biến ở các cảng trên nền phù saGặp ở nơi nền tốt hoặc làm đê chắn kết hợp bến

Phần lớn các cảng nước sâu đã khai thác ở vùng Cái Mép – Thị Vải, nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh sau khi sáp nhập (tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu cũ), và nhiều cảng phía Bắc nằm trên nền phù sa mềm nên dùng bến bệ cọc. Kết cấu cụ thể của từng bến bạn nên đối chiếu nguồn chính thức của chủ cảng hoặc cảng vụ.

Một mép bến phải chịu những lực nào

Sức nặng thẳng đứng. Cẩu bờ, xe nâng, container chồng nhiều tầng trên bãi sát mép bến, tất cả đè xuống sàn và cọc. Khi cẩu vươn cần ra ngoài mạn tàu nhấc một container nặng vài chục tấn, chân phía biển của cẩu nhận thêm rất nhiều lực, giống người đứng bê vật nặng duỗi tay ra xa thì dồn sức xuống mũi chân.

Cú va khi tàu cập. Dù hoa tiêu và tàu lai đẩy con tàu sát vào thật chậm, khối lượng hàng trăm nghìn tấn vẫn mang năng lượng như một chiếc xe tải lao nhanh. Lực ấy đi qua đệm va vào dầm, vào cọc, đẩy ngang cả bến.

Lực kéo của dây neo. Khi gió thổi từ bờ ra hoặc sóng lừng làm tàu nhấp nhô, dây neo giật cột bích về phía biển. Một con tàu container chất cao như toà nhà hứng gió như một cánh buồm khổng lồ.

Áp lực đất phía sau. Bãi container phía sau mép bến là đất đắp cao, luôn muốn trượt ra phía nước. Kè hoặc tường phía sau bến phải giữ khối đất ấy, kể cả khi nước triều rút làm mất sức đỡ phía trước.

Chân vịt tàu xói đáy. Tàu lớn khi rời bến dùng chân vịt và chân vịt mũi đẩy nước mạnh xuống đáy ngay trước bến, có thể moi đá mái dốc dưới gầm sàn. Vì thế mái dốc dưới bến được phủ đá to hoặc tấm bê tông.

Dựng một bến bệ cọc: từng bước giữa sông biển

Trình tự chung để dựng một đoạn bến bệ cọc trên nền bùn như sau:

  1. Nạo vét sơ bộ và tạo mái dốc. Đáy dưới gầm bến được đào thành mái dốc thoải, sau này được phủ đá để không bị chân vịt tàu xói.
  2. Đóng cọc. Xà lan có giá búa đóng những cọc ống thép dài hàng chục mét, có cọc thẳng đứng, có cọc xiên để chống lực đẩy ngang từ tàu và cẩu. Mỗi cọc được định vị bằng máy đo toạ độ.
  3. Cắt đầu cọc và đổ bê tông lòng cọc. Đầu cọc được cắt về cùng cao độ, phần trên lòng ống được đổ bê tông có cốt thép để liên kết với dầm.
  4. Làm dầm và sàn. Dầm ngang, dầm dọc và bản sàn được đổ tại chỗ hoặc lắp từ các cấu kiện đúc sẵn. Hai dầm dọc lớn sẽ đỡ đường ray cẩu bờ.
  5. Nối với bờ. Phía sau sàn là kè mái đá hoặc tường chắn đất, nối bến với bãi container phía trong.
  6. Lắp thiết bị. Đệm va cao su, cột bích neo tàu, ray cẩu, mương cáp điện, hệ thống chống ăn mòn cho cọc.
  7. Nạo vét hoàn thiện và đo sâu. Đáy trước bến được nạo tới độ sâu thiết kế, đo kiểm bằng máy hồi âm trước khi đón tàu.

Hai dầm đỡ ray cẩu bờ là chỗ chịu lực nặng nhất. Mỗi chiếc cẩu bờ cỡ lớn nặng hàng nghìn tấn, đứng trên hàng chục bánh xe, và khi nhấc container ra ngoài mạn tàu thì dồn thêm sức nặng lên chân phía biển.

Tường thùng chìm: những hộp bê tông khổng lồ đánh chìm thẳng hàng

Thùng chìm là gì. Đó là một hộp bê tông cốt thép rỗng, chia nhiều ngăn, cao bằng cả chiều sâu nước cộng phần nhô lên, dài vài chục mét. Mỗi thùng giống một toà nhà vài tầng không có cửa sổ.

Đúc trên cạn, nổi ra biển. Thùng được đúc trong ụ khô hoặc trên một ụ nổi. Vì rỗng và kín, nó nổi được như một con thuyền, được tàu kéo ra vị trí.

Đánh chìm đúng chỗ. Đáy biển được san phẳng và trải lớp đá đệm. Người ta bơm nước vào các ngăn để thùng chìm từ từ xuống, đặt sát thùng trước, rồi đổ cát hoặc đá vào lòng thùng cho nó thật nặng và đứng yên.

Lấp phía sau. Phía sau dãy thùng được lấp đất đá tạo bãi. Bức tường vừa chắn đất phía sau, vừa làm mép bến cho tàu cập.

Ưu điểm. Tiến độ ngoài biển nhanh vì phần lớn công việc làm trên bờ. Bức tường ít chi tiết, ít ăn mòn hơn rừng cọc thép.

Luồng tàu: con đường dưới nước phải giữ cho sâu mãi

Một cảng nước sâu không chỉ là cái bến, mà còn là con đường dưới nước từ biển khơi vào tới bến, gọi là luồng tàu. Luồng có bề rộng đủ cho tàu lớn tránh nhau hoặc đi một chiều, có độ sâu đồng đều, được đánh dấu bằng phao và đèn hai bên. Ở cửa sông, luồng có thể dài hàng chục cây số.

Tàu nạo vét hút bùn cát dưới đáy lên khoang, chở đi đổ ở nơi được phép, hoặc tàu có đầu cắt quay nghiền đất sét cứng rồi bơm qua đường ống. Nhưng đào xong chưa phải là xong. Phù sa sông, cát ven biển, dòng triều liên tục mang vật liệu lấp dần đáy luồng. Hằng năm phải đo sâu và nạo vét duy tu. Đó là chi phí âm thầm mà người ngoài ít biết.

Người thiết kế cảng vì vậy rất coi trọng vị trí: nơi tự nhiên đã sâu, ít phù sa, được che chắn khỏi sóng lớn, thì luồng giữ được lâu. Đê chắn cát hai bên cửa luồng, hướng luồng thuận dòng triều cũng giúp dòng nước tự cuốn bùn ra thay vì lắng lại.

Những chi tiết nhỏ ở mép bến mà người đi ngang thường bỏ qua

Đệm va cao su. Những khối cao su đen to treo dọc mép bến hấp thụ cú chạm của tàu. Một con tàu nặng cả trăm nghìn tấn dù cập rất chậm vẫn mang năng lượng lớn; đệm va co lại như cái lò xo, nhả lực từ từ để cả tàu lẫn bến không hư.

Cột bích. Những trụ thép thấp hình nấm dọc mép bến là chỗ buộc dây neo tàu. Mỗi cột chịu được lực kéo hàng chục tới hàng trăm tấn khi gió đẩy tàu ra.

Ray cẩu. Hai đường ray song song dọc bến cho cẩu bờ chạy tới đúng vị trí khoang tàu. Ray phải thẳng và phẳng gần như tuyệt đối, nên bến lún lệch là chuyện rất phiền.

Thang và phao cứu sinh. Thang sắt dọc mép bến xuống tới mặt nước để người rơi xuống có chỗ leo lên. Đó là chi tiết an toàn nhỏ nhưng bắt buộc.

Câu hỏi thường gặp

Cảng nước sâu cần sâu bao nhiêu mét?

Tuỳ cỡ tàu mà cảng muốn đón. Để tàu container lớn nhất chở đầy cập bến, nước trước bến thường cần khoảng mười tám mét trở lên. Độ sâu từng bến nên đối chiếu nguồn chính thức của cảng vụ.

Mớn nước của tàu là gì?

Mớn nước là khoảng cách theo chiều đứng từ mặt nước tới điểm thấp nhất của đáy tàu. Tàu chở càng nặng thì càng chìm sâu, mớn nước càng lớn.

Vì sao cầu cảng lại xây trên cọc mà không đắp đất ra?

Trên nền bùn yếu, đắp đất ra tận mép nước sâu sẽ rất nặng và dễ trượt. Sàn trên cọc truyền tải xuống lớp đất chắc bên dưới, đồng thời cho nước và sóng đi qua, ít làm thay đổi dòng chảy.

Luồng tàu có phải nạo vét thường xuyên không?

Có. Phù sa và cát liên tục lắng xuống đáy luồng, nên cảng phải đo sâu định kỳ và nạo vét duy tu để giữ độ sâu công bố. Nơi ít phù sa thì việc này nhẹ hơn.

Đệm va ở cầu cảng làm bằng gì?

Thường là cao su đặc biệt có hình trụ, hình thang hoặc hình nón, gắn với tấm chắn mặt thép. Đệm co lại khi tàu chạm, hấp thụ năng lượng rồi đàn hồi trở lại.

Cẩu bờ ở cảng container nặng bao nhiêu?

Một cẩu bờ cỡ lớn nặng tới hàng nghìn tấn, cao như toà nhà nhiều tầng. Thông số cụ thể của từng cẩu nên đối chiếu nguồn chính thức của cảng đang khai thác.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138