NePhuc.comNể Phục
Câu chuyện thi công và cỗ máy khổng lồ

Hợp long là gì: vì sao giây phút nối hai nửa cây cầu phải chọn đúng giờ mát

Hợp long là bước nối đoạn cuối giữa hai nửa cầu đang vươn ra từ hai phía. Vì sao phải chọn giờ mát, chỉnh cao độ ra sao và hợp long khác nhau ở từng kiểu cầu.

Two halves of a concrete box girder bridge almost meeting high above a wide calm river, a few workers in orange vests on the narrow gap, soft blue dawn light, aerial view

Hợp long là bước nối đoạn cuối cùng giữa hai phần cầu đang vươn ra từ hai phía để chúng thành một kết cấu liền; người ta thường chọn lúc nhiệt độ ổn định nhất trong ngày, hay là đêm khuya hoặc rạng sáng, vì bê tông và thép co giãn theo nhiệt, nếu khoá nối giữa lúc nắng gắt thì khi trời mát cây cầu sẽ bị kéo căng ở chính chỗ vừa nối. Đó là lý do nhiều cuộc hợp long được kể lại với hình ảnh đèn pha sáng rực giữa sông lúc ba, bốn giờ sáng.

Chữ "hợp long" trong tiếng Việt mang nghĩa ghép lại cho liền, và với người làm cầu, đó là khoảnh khắc đáng nhớ nhất của cả công trình: suốt nhiều tháng, hai nửa cây cầu đứng chơi vơi như hai cánh tay chìa ra, đến hôm đó mới nắm được tay nhau. Phần dưới giải thích vì sao bước này khó, trình tự làm ra sao, và vì sao không phải cây cầu nào cũng có "lễ hợp long".

Hợp long là gì và vì sao cây cầu cần bước này

Nhiều cây cầu lớn không thể dựng từ một đầu sang đầu kia liền một mạch. Với cầu đúc hẫng, cầu dây văng hay cầu vòm, kết cấu được dựng đối xứng từ trụ hoặc từ hai bờ, mỗi bên vươn ra từng đốt. Trong suốt thời gian đó, mỗi nửa cầu là một cánh tay hẫng: một đầu được giữ chặt, đầu kia lơ lửng. Nó chịu lực theo kiểu của một cánh tay, khác hẳn kiểu chịu lực khi cầu đã liền.

Đốt hợp long là đoạn ngắn cuối cùng lấp vào khe hở giữa hai cánh tay. Khi đốt đó cứng lại và cáp nối được căng, hai nửa trở thành một dầm liên tục hoặc một vòm khép kín. Lực trong cầu được phân bố lại: chỗ trước kia bị kéo nay có thể bị nén, chỗ trước kia tự do nay bị giữ. Người kỹ sư đã tính trước sự chuyển đổi đó từ khi thiết kế, và cả quá trình thi công được sắp xếp để tới ngày hợp long, mọi thứ nằm đúng chỗ đã tính.

Nói cách khác, hợp long không chỉ là "đổ nốt chỗ còn thiếu". Nó là thời điểm cây cầu chuyển từ trạng thái thi công sang trạng thái khai thác, và mọi sai lệch tích luỹ suốt nhiều tháng sẽ lộ ra ở đúng khe hở nhỏ ấy. Vì thế, trước ngày hợp long thường có một chuỗi đo đạc dày đặc: đo cao độ đầu hai cánh hẫng vào nhiều giờ khác nhau, ghi nhiệt độ bê tông, so với số liệu tính toán, rồi mới chốt kích thước cuối cùng của đốt nối.

Nhiệt độ làm cây cầu dài ra, ngắn lại mỗi ngày

Đặt một cây thước kim loại ngoài nắng trưa rồi đo lại lúc tối, bạn sẽ không thấy khác biệt bằng mắt, nhưng thước thật sự đã dài hơn một chút khi nóng. Với một cánh hẫng dài cả trăm mét, "một chút" đó cộng lại thành vài phân. Ngoài dài ra, cánh hẫng còn cong lên hoặc võng xuống khi mặt trên bị nắng đốt nóng hơn mặt dưới, giống như tấm gỗ phơi nắng một mặt bị cong vênh.

Nếu khoá đốt hợp long lúc trưa nắng, hai cánh tay đang dài nhất. Tới đêm, chúng muốn co lại nhưng không co được vì đã bị nối, và chỗ nối mới đổ, còn non, sẽ bị kéo. Bê tông chịu kéo rất kém, nên dễ nứt. Ngược lại, nếu khoá lúc nhiệt độ trung bình và ổn định, cầu sẽ co một ít khi trời lạnh, giãn một ít khi trời nóng, xoay quanh trạng thái đã nối, lực phát sinh nhỏ và nằm trong tính toán.

Vì thế người ta chọn khung giờ nhiệt độ ít thay đổi nhất, thường là đêm khuya hoặc rạng sáng. Ngoài việc chọn giờ, đội thi công còn dùng khung thép cứng tạm thời, gọi nôm na là "khoá cứng", để giữ hai đầu cánh hẫng không xê dịch tương đối trong lúc bê tông đốt hợp long đông cứng. Có nơi còn che nắng cho đầu cánh hẫng, tưới nước làm mát, hoặc chọn mùa thi công có biên độ nhiệt trong ngày nhỏ.

Trình tự một lần hợp long cầu bê tông đúc hẫng

Mỗi cây cầu có quy trình riêng, được thiết kế phê duyệt trước. Ở mức nguyên lý, một lần hợp long dầm bê tông thường đi qua các bước sau.

  1. Đo cao độ và vị trí đầu hai cánh hẫng nhiều lần trong ngày, vào cùng các khung giờ, để biết chúng dao động theo nhiệt độ ra sao.
  2. So với số liệu thiết kế; nếu hai đầu lệch nhau về cao độ, người ta dùng đối trọng, kích hoặc điều chỉnh cáp tạm để kéo về đúng vị trí.
  3. Lắp ván khuôn cho đốt hợp long, thường treo từ hai đầu cánh hẫng, và đặt cốt thép, ống luồn cáp.
  4. Lắp khung khoá cứng tạm thời giữa hai đầu cánh, vào đúng khung giờ nhiệt độ đã chọn.
  5. Đổ bê tông đốt hợp long trong khung giờ mát, liền một mạch, rồi bảo dưỡng giữ ẩm.
  6. Khi bê tông đạt cường độ yêu cầu, căng các bó cáp chạy xuyên qua chỗ nối để biến hai cánh thành một dầm liên tục.
  7. Tháo khoá cứng, tháo ván khuôn và các tải tạm; đo lại cao độ toàn cầu để xác nhận cầu nằm đúng hình dạng thiết kế.

Từ lúc khoá cứng đến lúc căng cáp là khoảng thời gian nhạy cảm nhất. Nếu có gió mạnh, mưa lớn hay tàu bè va chạm, người ta phải có phương án xử lý ngay, nên quy trình hợp long luôn kèm theo dự báo thời tiết và lịch luồng tàu dưới sông.

Hai nửa lệch nhau thì xử lý thế nào

Lệch cao độ là chuyện thường, không phải lỗi. Bê tông co ngót, từ biến theo thời gian, xe đúc nặng nhẹ khác nhau, nắng chiếu một bên. Người kỹ sư biết trước sẽ có lệch và đã chừa sẵn cách chỉnh.

Dùng đối trọng để ép một bên xuống. Đặt những khối nặng như bồn nước hay khối bê tông lên đầu cánh hẫng cao hơn, cánh đó sẽ võng xuống thêm. Khi đổ bê tông đốt hợp long, có thể xả nước dần để giữ cân bằng.

Dùng kích để đẩy ngang hoặc kéo lại. Nếu hai đầu lệch ngang hoặc khe hở không đúng kích thước, kích thuỷ lực đặt giữa hai đầu có thể đẩy chúng ra hoặc kéo lại trước khi khoá cứng.

Chỉnh từ sớm, không đợi tới ngày cuối. Đội thi công đo và điều chỉnh cao độ sau mỗi đốt đúc. Sai số nhỏ được sửa dần từng bước, nên đến ngày hợp long, độ lệch còn lại chỉ ở mức chỉnh được.

Với cầu thép, thêm cách "chừa dư" chiều dài. Đoạn thép hợp long có thể được cắt hoặc mài theo kích thước đo thực tế ngay trước khi lắp, vì thép gia công được chính xác hơn bê tông đổ tại chỗ.

Hợp long ở các kiểu cầu khác nhau

Không phải cây cầu nào cũng có một khoảnh khắc hợp long rõ ràng. Kiểu cầu quyết định có hợp long hay không và hợp long thế nào.

Kiểu cầuCó hợp long khôngĐặc điểm
Dầm bê tông đúc hẫngCó, ở giữa mỗi nhịp và giữa trụ với mốNhiều mối hợp long trên một cây cầu, thường làm theo thứ tự đã định để kiểm soát lực
Cầu dây văngCó, ở giữa nhịp chính và đôi khi ở nhịp biênHai cánh treo bằng dây văng; trước khi hợp long phải chỉnh lực từng dây để hai đầu cùng cao độ
Cầu vòmCó, ở đỉnh vòmHai nửa vòm được giữ bằng cáp tạm; khi khoá đỉnh vòm, vòm mới tự đứng và có thể tháo cáp tạm
Cầu treo dây võngKhông theo kiểu nàyCáp chủ được căng trước, mặt cầu treo vào từng đoạn; đoạn cuối lắp vào là đoạn dầm treo, không phải nối hai cánh hẫng
Cầu dầm lao lắpThường khôngDầm đặt thẳng lên gối ở hai đầu trụ; việc nối các nhịp làm sau bằng bản liên tục nhiệt

Với cầu vòm, hợp long còn mang ý nghĩa đặc biệt: trước khi khoá đỉnh, hai nửa vòm không tự đứng được, phải nhờ dây tạm níu về phía bờ. Khoá xong đỉnh, vòm mới bắt đầu làm việc đúng như một chiếc vòm, đẩy lực xuống hai chân.

Ngày hợp long nhìn từ công trường

Với người làm cầu, ngày hợp long là cột mốc được chờ đợi suốt nhiều tháng. Trên công trường thường có một không khí lặng lẽ khác thường: mọi người đã chuẩn bị đủ, giờ chỉ còn chờ nhiệt độ xuống và gió yên. Kíp đổ bê tông trực sẵn từ chiều, xe bồn xếp hàng, bơm được kiểm tra lần cuối, đèn pha chiếu sáng toàn bộ khu vực đốt nối. Tổ đo đạc liên tục báo cao độ và nhiệt độ về cho người chỉ huy.

Khi đốt hợp long đã đổ xong, phải chờ thêm vài ngày bê tông mới đủ cứng để căng cáp. Ở nhiều công trình Việt Nam, lúc hai nửa cầu đã nối liền, những người thợ đầu tiên bước qua từ bờ này sang bờ kia trên chính kết cấu vừa khép lại, và đó là tấm ảnh được nhiều đội thi công giữ làm kỷ niệm. Báo chí thường đưa tin "cầu đã hợp long", nhưng từ lúc đó tới lúc thông xe vẫn còn mặt cầu, lan can, chiếu sáng, thử tải, nên đừng lạ nếu vài tháng sau mới thấy cầu đón xe.

Một điểm ít người biết: trên những cây cầu nhiều nhịp đúc hẫng, có thể có hàng chục mối hợp long. Thứ tự hợp long từng nhịp, nhịp biên trước hay nhịp giữa trước, đều do thiết kế quyết định vì nó ảnh hưởng tới lực trong toàn cầu. Lễ hợp long mà mọi người thấy thường là mối nối cuối cùng ở nhịp chính.

Những chỗ hay hiểu sai về hợp long

"Hợp long xong là cầu xong." Chưa. Hợp long là lúc kết cấu chịu lực khép kín, còn rất nhiều việc phía sau như lớp phủ mặt cầu, khe co giãn, lan can, hệ thống thoát nước, chiếu sáng và thử tải trước khi đưa vào khai thác.

"Hai nửa phải gặp nhau hoàn hảo ngay từ đầu." Không ai kỳ vọng như vậy. Kết cấu luôn có sai số; điều quan trọng là sai số nằm trong giới hạn đã tính và có công cụ để chỉnh trước khi khoá.

"Chọn giờ đêm để tránh nắng cho thợ." Bớt nóng cho người làm là điều tốt, nhưng lý do chính là nhiệt độ của chính kết cấu. Bê tông và thép cần ở trạng thái ổn định khi bị khoá lại với nhau.

"Khe hở ở đốt hợp long rất lớn." Thường chỉ dài vài mét, ngắn hơn nhiều so với một đốt đúc hẫng bình thường. Nhìn từ bờ, hai đầu cầu như đã chạm nhau, chỉ khi đến gần mới thấy khoảng trống còn lại.

Câu hỏi thường gặp

Hợp long cầu là gì?

Hợp long là bước nối đoạn cuối cùng giữa hai phần kết cấu cầu đang vươn ra từ hai phía, để chúng trở thành một dầm liên tục hoặc một vòm khép kín. Đó là lúc cây cầu chuyển từ trạng thái thi công sang trạng thái chịu lực lâu dài.

Vì sao hợp long thường làm vào ban đêm hoặc rạng sáng?

Vì nhiệt độ lúc đó ổn định và thấp hơn ban ngày. Bê tông và thép giãn ra khi nóng, co lại khi mát; khoá nối lúc nhiệt độ ổn định giúp chỗ nối mới đổ không bị kéo nứt khi cầu co giãn về sau.

Nếu hai nửa cầu lệch cao độ thì sao?

Người ta chỉnh bằng đối trọng đặt lên đầu cánh cao hơn, bằng kích thuỷ lực hoặc bằng cách chỉnh lực cáp tạm, dây văng. Việc đo và chỉnh diễn ra suốt quá trình thi công nên đến ngày hợp long độ lệch còn rất nhỏ.

Cầu nào cũng có hợp long không?

Không. Cầu đúc hẫng, cầu dây văng và cầu vòm thường có hợp long rõ ràng. Cầu dầm lao lắp đặt dầm thẳng lên gối hai đầu nên không có bước nối hai cánh hẫng, còn cầu treo dây võng lắp mặt cầu theo cách khác.

Hợp long xong bao lâu thì cầu thông xe?

Tuỳ công trình, thường còn nhiều tháng vì phải làm lớp phủ mặt cầu, khe co giãn, lan can, chiếu sáng, thoát nước và thử tải. Mốc thông xe cụ thể nên xem thông báo chính thức của chủ đầu tư hoặc cơ quan quản lý.

Khoá cứng ở đốt hợp long là gì?

Đó là khung thép tạm nối hai đầu cánh hẫng, lắp vào đúng khung giờ nhiệt độ đã chọn, để hai đầu không xê dịch tương đối trong lúc bê tông đốt hợp long đông cứng. Khi cáp nối đã căng xong, khung này được tháo ra.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138