NePhuc.comNể Phục
Nguyên lý và vật liệu làm nên kỳ tích

Cầu kính, sàn kính chịu lực thế nào: kính cường lực và kính dán nhiều lớp

Kính cứng mà giòn, vậy sao dám đi trên sàn kính giữa vực? Kính cường lực bị ép sẵn mặt ngoài, kính dán nhiều lớp vỡ vẫn dính, và cách một sàn kính được thử tải.

A glass-floored walkway jutting out from a forested cliff edge, two hikers in shoe covers standing on the transparent panels, aerial view from above, clear morning light

Một sàn kính hay cầu kính trên vực sâu không dùng kính cửa sổ thông thường, mà dùng nhiều tấm kính cường lực dán chồng lên nhau bằng lớp màng nhựa dẻo, đặt trên khung thép, và được thiết kế sao cho dù một lớp kính vỡ, các lớp còn lại vẫn đủ đỡ người đứng trên. Bí quyết nằm ở hai chữ: ép sẵn và dự phòng.

Kính là vật liệu kỳ lạ trong xây dựng. Nó cứng, chịu nén rất tốt, không gỉ, không mục, nhưng gãy giòn không báo trước khi bị kéo. Người làm kỹ thuật không thay đổi được bản chất đó; họ chỉ khéo léo xử lý để kính bị ép trước, và để khi vỡ thì mảnh vỡ không rơi. Phần dưới giải thích từng bước bằng những thứ bạn có thể thấy trong đời thường.

Vì sao kính vỡ dễ dàng như vậy

Thợ cắt kính chỉ vạch một đường bằng dao đầu cứng lên mặt kính rồi bẻ nhẹ, tấm kính tách đôi gọn gàng theo đúng đường vạch. Thí nghiệm nhỏ ấy cho thấy điều cốt lõi: kính không yếu ở bên trong, mà yếu ở những vết xước trên bề mặt. Một vết xước, dù nhỏ đến mức không thấy, là một vết khía. Khi mặt kính bị kéo, lực dồn hết vào đầu vết khía, vết nứt lan đi với tốc độ rất cao và tấm kính vỡ trong tích tắc.

Ở kim loại, đầu vết nứt bị chặn lại nhờ vật liệu có thể chảy dẻo một chút, làm cùn mũi nứt. Kính không có khả năng đó. Vì vậy kính chịu nén rất giỏi nhưng chịu kéo kém, và sức chịu của một tấm kính phụ thuộc nhiều vào tình trạng bề mặt của nó. Kính mới ra lò khoẻ hơn kính đã bị lau chùi, va quệt nhiều năm.

Khi bạn đứng trên một tấm kính đặt ngang, tấm kính bị uốn võng như cây thước kê hai đầu: mặt trên bị ép, mặt dưới bị kéo. Mặt dưới chính là chỗ nguy hiểm. Toàn bộ kỹ thuật làm kính chịu lực xoay quanh việc bảo vệ mặt chịu kéo đó.

Kính cường lực: ép sẵn mặt ngoài như dầm dự ứng lực

Kính cường lực được làm bằng cách nung tấm kính thường tới gần mềm rồi thổi khí lạnh thật mạnh lên cả hai mặt. Hai mặt nguội và cứng lại trước, lõi bên trong nguội sau. Khi lõi co lại, nó kéo hai mặt ngoài ép vào nhau. Kết quả là tấm kính có hai lớp vỏ bị nén sẵn bọc quanh một lõi bị kéo, cân bằng với nhau.

Ý tưởng giống hệt bê tông dự ứng lực: muốn mặt ngoài bị kéo mà nứt, tải trọng trước hết phải triệt tiêu hết lực ép sẵn có. Các vết xước trên mặt bị ép chặt lại, không lan được. Nhờ vậy kính cường lực chịu uốn và chịu va đập khoẻ hơn kính thường cùng độ dày nhiều lần.

Đổi lại có ba điều cần biết. Một, kính cường lực không thể cắt, khoan hay mài lại sau khi đã cường lực hoá, vì phá vỏ ép là cả tấm vỡ; mọi lỗ, mọi mép phải gia công trước. Hai, khi vỡ, năng lượng tích trong tấm kính giải phóng cùng lúc, cả tấm vỡ vụn thành những hạt nhỏ, ít sắc, an toàn cho người nhưng tấm kính mất hẳn khả năng đỡ. Ba, hiếm khi kính cường lực tự vỡ không cần va chạm, do những hạt tạp chất cực nhỏ trong kính nở ra theo thời gian; nhà sản xuất làm giảm nguy cơ này bằng một bước ngâm nhiệt kiểm tra trước khi giao.

Các loại kính dùng trong công trình

Bảng so sánh ở mức nhận biết, không phải số liệu thiết kế.

Loại kínhKhi vỡ thì saoHay dùng ở đâu
Kính thườngVỡ thành mảnh lớn, sắcCửa sổ nhỏ, khung tranh; không dùng chịu lực
Kính bán cường lựcVỡ thành mảnh vừa, nhiều mảnh còn bám khungMặt dựng nhà cao tầng, thường dán thành nhiều lớp
Kính cường lựcVỡ vụn cả tấm thành hạt nhỏ, ít sắcCửa kính, vách tắm, lan can khi đã dán lớp
Kính dán nhiều lớpNứt nhưng mảnh vỡ dính vào màng, tấm kính vẫn ở nguyên chỗKính chắn gió ô tô, mái kính, cửa an ninh
Kính cường lực dán nhiều lớpMột lớp vỡ, các lớp khác vẫn đỡ; mảnh vỡ dính màngSàn kính, cầu kính, bậc thang kính, lan can không tay vịn

Sàn kính và cầu kính gần như luôn dùng dòng cuối cùng: cường lực để khoẻ, dán nhiều lớp để có dự phòng. Nếu nhìn kỹ mép tấm kính sàn, bạn sẽ thấy rõ các lớp kính và những đường màng mỏng nằm giữa.

Kính dán nhiều lớp: vỡ mà không rơi

Như kính chắn gió ô tô. Khi một viên đá văng trúng, kính chắn gió nứt thành mạng nhện nhưng không rơi vào người ngồi trong xe. Lý do là hai tấm kính được dán với nhau bằng một lớp màng nhựa dẻo, ép dưới nhiệt và áp suất cho dính chặt. Mảnh vỡ bám vào màng, tấm kính vẫn ở nguyên chỗ.

Nhiều lớp, mỗi lớp một vai. Sàn kính quan sát thường có ba lớp kính trở lên. Lớp trên cùng là lớp chịu mài mòn và va đập, được coi như lớp hy sinh: nó có thể xước, có thể nứt khi bị vật nặng rơi trúng, và sẽ được thay. Các lớp bên dưới mới là lớp gánh tải chính.

Thiết kế cho trường hợp đã vỡ. Người thiết kế không chỉ hỏi "tấm kính có đỡ nổi đám đông không", mà còn hỏi "nếu một lớp đã vỡ thì phần còn lại có đỡ nổi không, trong bao lâu". Đó gọi là khả năng chịu lực sau khi vỡ, yêu cầu quan trọng nhất của kính đi lại được.

Màng giữa cũng có giới hạn. Màng nhựa mềm đi khi nóng. Ở nơi nắng gắt, người ta chọn loại màng cứng hơn và tính tới nhiệt độ của tấm kính dưới nắng, có thể cao hơn nhiệt độ không khí nhiều.

Một sàn kính được thiết kế và kiểm tra ra sao

Trình tự dưới đây là khái quát chung để hiểu cách người ta làm, không phải hướng dẫn tự làm sàn kính.

  1. Khung thép hoặc dầm đỡ được thiết kế như một sàn bình thường, gánh tải người, gió và sức nặng của kính, có độ cứng đủ để kính không bị uốn quá mức.
  2. Tấm kính chỉ là phần mặt sàn, được tính cho tải người đứng dày đặc và tải tập trung như gót giày, chân ghế, kèm trường hợp một lớp đã vỡ.
  3. Giữa kính và thép luôn có đệm cao su hoặc vật liệu mềm; kính không bao giờ được chạm trực tiếp vào kim loại hay đầu bu lông, vì một điểm tì cứng sẽ thành điểm tập trung lực.
  4. Mẫu kính được thử nghiệm: chất tải nặng để đo độ võng, thả vật nặng từ độ cao để thử va đập, đập vỡ một lớp có chủ ý rồi chất tải lại để xem phần còn lại chịu được bao lâu.
  5. Khi khai thác, đơn vị vận hành giới hạn số người cùng lúc, yêu cầu bọc giày để giảm xước, kiểm tra kính định kỳ và thay tấm có lớp trên bị nứt.

Con số tải trọng, số lớp và độ dày kính của từng công trình khác nhau tuỳ thiết kế và tiêu chuẩn áp dụng; nếu muốn biết cụ thể, bạn nên tham khảo thông tin chính thức của đơn vị quản lý điểm tham quan.

Kính đã đi từ ô cửa nhỏ tới vật liệu chịu lực như thế nào

Suốt nhiều thế kỷ, kính chỉ là những ô nhỏ gắn trong khung chì hay khung gỗ, vì người ta chưa làm được tấm lớn phẳng và đều. Giữa thế kỷ hai mươi, phương pháp cho kính nóng chảy nổi trên bề mặt một bể kim loại lỏng ra đời, tạo ra những tấm kính phẳng tuyệt đối, dày đều, với giá rẻ. Từ đó mới có những mặt dựng kính phủ kín toà nhà.

Bước tiếp theo là dám để kính gánh lực. Kỹ thuật cường lực và dán nhiều lớp cho phép làm dầm kính, cột kính, cầu thang kính, mái kính không khung bao quanh, chỉ giữ bằng những bản kẹp thép nhỏ tại vài điểm. Người thiết kế dần đúc kết những nguyên tắc riêng cho kính, khác hẳn thép và bê tông: không bao giờ để kính chạm kim loại, luôn có đường dự phòng khi một lớp vỡ, luôn tính tới nhiệt độ của màng dán và tới vết xước theo năm tháng.

Các sàn kính, cầu kính trên vực sâu ở nhiều điểm du lịch núi là bước xa nhất của hành trình đó. Chúng gây ấn tượng mạnh vì đánh vào nỗi sợ độ cao của người đi, nhưng về kỹ thuật, chúng dựa trên đúng những nguyên lý đã được thử thách ở hàng nghìn mái kính, sàn kính trong các toà nhà trước đó.

Đi trên cầu kính, để ý gì và những chỗ hay hiểu sai

"Kính càng dày càng an toàn." Độ dày giúp, nhưng thứ quyết định an toàn là cấu tạo nhiều lớp và khả năng chịu lực sau khi vỡ. Một tấm kính đơn rất dày vẫn vỡ cả tấm nếu có vết khía ở mặt chịu kéo.

"Kính cường lực không thể vỡ." Kính cường lực vẫn vỡ khi bị va vào mép, bị vật cứng nhọn đập trúng hoặc do tạp chất. Đó là lý do sàn kính không bao giờ dùng một lớp cường lực đơn lẻ.

"Thấy một tấm kính nứt là sàn sắp sập." Nếu là lớp trên cùng, đó là lớp hy sinh đã làm đúng việc của nó. Đơn vị vận hành sẽ rào tấm đó và thay. Bạn nên tránh đứng lên tấm nứt và báo nhân viên.

Mang bọc giày và nghe hướng dẫn. Bọc giày không chỉ để giữ sạch mà để giảm xước, thứ làm kính yếu dần theo năm tháng. Không mang vật cứng nhọn, không nhảy dồn dập theo nhóm, không thả rơi đồ lên mặt kính.

Nhìn mép kính. Ở chỗ tấm kính gối lên khung, bạn sẽ thấy dải đệm mềm giữa kính và thép, và các lớp kính xếp chồng. Đó là hai chi tiết nói lên rằng sàn được làm đúng cách.

Câu hỏi thường gặp

Cầu kính có an toàn không?

Cầu kính được thiết kế và vận hành đúng quy chuẩn thì an toàn: kính cường lực dán nhiều lớp, khung thép đỡ, giới hạn số người và kiểm tra định kỳ. Người đi nên tuân thủ hướng dẫn của đơn vị vận hành, mang bọc giày và không đứng lên tấm kính đã nứt.

Kính cường lực khác kính thường thế nào?

Kính cường lực được nung nóng rồi làm nguội nhanh hai mặt, tạo lớp vỏ bị ép sẵn bọc quanh lõi, nhờ đó chịu uốn và va đập khoẻ hơn kính thường nhiều lần. Khi vỡ, nó vỡ vụn thành hạt nhỏ ít sắc, còn kính thường vỡ thành mảnh lớn sắc cạnh.

Vì sao kính cường lực đôi khi tự vỡ?

Nguyên nhân hiếm gặp nhưng đã được biết rõ là những hạt tạp chất rất nhỏ trong kính nở ra dần theo thời gian, phá lớp ép sẵn. Ngoài ra, vết va vào mép kính từ trước cũng có thể gây vỡ muộn. Nhà sản xuất giảm nguy cơ bằng bước ngâm nhiệt kiểm tra.

Kính dán nhiều lớp là gì?

Là hai hay nhiều tấm kính dán với nhau bằng lớp màng nhựa dẻo dưới nhiệt và áp suất. Khi vỡ, mảnh kính bám vào màng nên tấm kính vẫn ở nguyên chỗ. Kính chắn gió ô tô, mái kính và sàn kính đều dùng loại này.

Vì sao phải mang bọc giày khi đi trên sàn kính?

Để giảm vết xước trên mặt kính. Vết xước là vết khía làm kính yếu dần và làm mặt kính mờ đi. Bọc giày cũng che những hạt sỏi nhỏ dính ở đế giày, thứ có thể cào xước mạnh khi bước đi.

Có thể khoan lỗ trên kính cường lực không?

Không. Mọi lỗ khoan, vết cắt, mài cạnh phải làm trước khi kính được đưa vào lò cường lực. Khoan hay cắt sau đó sẽ phá lớp ép sẵn và làm cả tấm kính vỡ vụn ngay lập tức.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138