Không có một cây cầu dài nhất Việt Nam duy nhất, vì câu trả lời đổi theo thước đo: tính tổng chiều dài kể cả cầu dẫn, tính riêng phần vượt sông hoặc biển, hay tính nhịp chính giữa hai trụ. Mỗi thước đo cho một tên khác, và cả ba đều đúng trong phạm vi của nó. Thêm vào đó, kỷ lục đổi dần theo năm khi có cầu mới thông xe, nên mọi câu trả lời cần kèm chữ tại thời điểm.
Bài này không lập bảng xếp hạng. Thay vào đó, nó giúp bạn hiểu mỗi con số được đo từ đâu đến đâu, vì sao các nguồn ghi lệch nhau, vài ví dụ được nhắc nhiều, và một danh sách câu hỏi để tự kiểm tra bất cứ tin kỷ lục cầu nào bạn đọc được. Số liệu cụ thể luôn nên đối chiếu nguồn chính thức của chủ đầu tư hoặc cơ quan quản lý công trình.
Vì sao một câu hỏi lại ra nhiều đáp án
Thử hỏi ba người cây cầu dài nhất nước là cây nào, bạn có thể nhận ba câu trả lời. Người ở Hải Phòng nhắc cây cầu vượt biển ra đảo. Người ở miền Tây nhắc cây cầu dây văng vượt sông Hậu có nhịp chính rất dài. Người ở Hà Nội nhắc tuyến đường trên cao chạy liền mấy chục cây số. Không ai sai, họ chỉ đang đo những thứ khác nhau.
Cái khó là một cây cầu không có điểm đầu và điểm cuối hiển nhiên như một sợi dây. Ở hai đầu, cầu nối vào đường dẫn đắp đất, có khi qua thêm một đoạn cầu cạn rồi mới xuống mặt đất. Đoạn cầu cạn ấy có tính vào cầu không? Nếu tuyến đường có hai cầu nối tiếp qua một bãi giữa sông, đó là một cầu hay hai cầu? Mỗi chủ đầu tư, mỗi bài báo có thể chọn cách khác.
Còn một lý do nữa: con số được làm tròn khác nhau ở mỗi lần nhắc lại. Một nguồn ghi khoảng năm cây số rưỡi, nguồn khác ghi chính xác đến mét, nguồn thứ ba lấy số trong hồ sơ thiết kế trước khi điều chỉnh. Vì vậy khi so hai cây cầu, điều quan trọng không phải con số mà là cùng một thước đo.
Năm thước đo hay gặp và mỗi cái nói lên điều gì
Đây là các thước đo xuất hiện thường xuyên nhất trong tin tức và tài liệu về cầu. Mỗi thước đo trả lời một câu hỏi khác nhau.
| Thước đo | Đo từ đâu đến đâu | Nói lên điều gì | Dễ gây nhầm ở chỗ |
|---|---|---|---|
| Tổng chiều dài cầu | Từ mố đầu đến mố cuối, gồm cả cầu chính và cầu dẫn | Quy mô công trình, khối lượng làm | Có nơi tính thêm đường dẫn, có nơi không |
| Chiều dài phần vượt sông hoặc biển | Đoạn nằm trên mặt nước | Độ khó vượt thuỷ văn | Mặt nước thay đổi theo mùa, theo triều |
| Nhịp chính | Khoảng cách giữa tim hai trụ lớn nhất | Độ khó kỹ thuật, trình độ kết cấu | Không cho biết cầu dài bao nhiêu tổng thể |
| Chiều dài kết cấu liên tục | Đoạn dầm liền không khe nối | Mức độ phức tạp của tính toán, độ êm | Ít được nhắc, dễ lẫn với tổng chiều dài |
| Chiều dài toàn tuyến | Cả dự án gồm cầu, đường đắp, nút giao | Quy mô dự án giao thông | Hay bị gọi nhầm thành chiều dài cầu |
Trong giới kỹ thuật, nhịp chính thường được coi là thước đo trình độ, vì vượt một nhịp lớn khó hơn rất nhiều so với nối thêm hàng chục nhịp nhỏ. Còn với công chúng, tổng chiều dài lại gây ấn tượng hơn. Biết hai điều này, bạn sẽ hiểu vì sao cùng một tuần có thể đọc hai tin khác nhau về cây cầu dài nhất.
Đo từ đâu đến đâu: mố cầu, cầu dẫn và đường đắp
Mố cầu là khối bê tông ở hai đầu cầu, nơi dầm cầu cuối cùng tựa vào và mặt đất bắt đầu. Cách đo phổ biến và rõ ràng nhất là từ đuôi mố bên này đến đuôi mố bên kia. Đoạn đường đắp đất dẫn lên mố, dù trông như một phần của cây cầu, không được tính vào chiều dài cầu theo cách này.
Cầu dẫn là các nhịp nhỏ nối từ bờ đến phần cầu chính. Ở sông lớn miền Tây hay sông Hồng, bãi bồi hai bên rộng và mặt cầu phải nâng cao cho tàu qua, nên cầu dẫn có thể dài gấp mấy lần phần cầu chính. Một cây cầu dây văng nhịp chính vài trăm mét nhưng tổng chiều dài vài cây số là chuyện bình thường.
Cầu cạn trên các tuyến đường trên cao lại là một bài toán khác. Về kết cấu, chúng là cầu thật sự, gồm trụ, dầm, gối, khe co giãn. Nhưng thường chúng được gọi là đường trên cao hoặc cầu cạn, và hiếm khi được đem so với cầu vượt sông. Nếu so tất cả theo tổng chiều dài kết cấu, những tuyến trên cao có thể dài hơn mọi cây cầu vượt sông, và đó là một sự so sánh khập khiễng.
Vài ví dụ được nhắc nhiều, kèm thước đo
Cầu Tân Vũ – Lạch Huyện ở Hải Phòng, thông xe khoảng năm 2017, thường được nhắc là cây cầu vượt biển dài nhất Việt Nam tại thời điểm hoàn thành, với chiều dài phần cầu khoảng năm cây số rưỡi. Thước đo ở đây là chiều dài cầu vượt qua vùng nước biển, không phải nhịp chính: cầu gồm rất nhiều nhịp dầm bê tông nối nhau, móng đặt trên nền bùn biển.
Cầu Cần Thơ vượt sông Hậu, thông xe khoảng năm 2010, được nhắc đến với nhịp chính dây văng khoảng 550 mét, tại thời điểm hoàn thành là một trong những nhịp lớn nhất Đông Nam Á. Thước đo ở đây là nhịp chính. Tổng chiều dài cầu, tính cả cầu dẫn, lên tới vài cây số, nhưng điều khiến giới kỹ thuật chú ý là khoảng trống không chân giữa hai trụ tháp.
Cầu Nhật Tân ở Hà Nội, thông xe khoảng năm 2015, được nhắc theo một thước đo khác nữa: số nhịp dây văng liên tục, năm nhịp chính nối liền với sáu trụ tháp. Ba ví dụ, ba thước đo, và không có cây nào đứng đầu ở cả ba. Các con số trên đều là số tròn từ các nguồn phổ biến; khi cần trích dẫn, bạn nên đối chiếu nguồn chính thức của chủ đầu tư hoặc cơ quan quản lý, vì kỷ lục có thể đã đổi sau khi có cầu mới thông xe.
Sáu câu hỏi để tự kiểm tra một tin kỷ lục cầu
Mỗi khi đọc một tin kiểu cây cầu dài nhất, cao nhất, nhịp lớn nhất, bạn có thể chạy qua sáu câu hỏi sau. Học sinh làm bài thuyết trình hay hướng dẫn viên giới thiệu cho khách đều dùng được.
- Dài nhất theo thước đo nào: tổng chiều dài, phần vượt nước hay nhịp chính?
- Đo từ đâu đến đâu: mố đến mố, hay tính cả đường dẫn, cả nút giao?
- Trong phạm vi nào: cả nước, một vùng, một loại cầu như cầu dây văng, cầu vượt biển?
- Tại thời điểm nào: lúc thông xe hay hiện nay? Có cây cầu mới nào hoàn thành sau đó chưa?
- Con số lấy từ đâu: hồ sơ của chủ đầu tư, cơ quan quản lý, hay bài báo trích lại?
- Có lẫn cầu đang làm vào không: chỉ những cây cầu đã thông xe mới nên đem so.
Nếu một tin không trả lời được câu thứ nhất và câu thứ tư, bạn nên dè dặt với chữ nhất trong tiêu đề của nó. Một câu nói chính xác hơn nhiều là: theo tổng chiều dài, tại thời điểm thông xe, cây cầu này dài nhất trong các cầu vượt biển của Việt Nam.
Chỗ hay hiểu sai khi nói về cầu dài nhất
Những nhầm lẫn dưới đây xuất hiện thường xuyên, kể cả trong tài liệu học tập và lời giới thiệu du lịch.
- Lẫn chiều dài tuyến với chiều dài cầu. Một dự án đường dài mười cây số có thể chỉ có vài cây số là cầu.
- Lẫn nhịp chính với tổng chiều dài. Nhịp chính vài trăm mét nghe ít hơn tổng chiều dài vài cây số, nhưng lại là con số khó đạt hơn.
- Gọi cầu treo, cầu dây văng như nhau. Khi so nhịp, phải so trong cùng loại kết cấu, vì cầu treo vốn vươn xa hơn dây văng.
- Dùng chữ hiện nay cho số liệu cũ. Một bài viết mười năm trước có thể đúng lúc đó nhưng đã lỗi thời.
- So cầu Việt Nam với cầu thế giới bằng thước đo khác nhau. Thế giới có những cầu cạn đường sắt dài hàng trăm cây số; đem tổng chiều dài cầu vượt sông so với chúng là không cùng loại.
Khi giới thiệu một cây cầu cho bạn bè hay du khách, cách nói vừa chính xác vừa hay là nêu luôn thước đo: đây là cây cầu có nhịp chính dài nhất khu vực vào lúc nó thông xe. Câu ấy khó bị bác bỏ hơn chữ dài nhất trần trụi.
Thế giới cũng đo lệch nhau như vậy
Chuyện nhiều đáp án không riêng gì Việt Nam. Nếu hỏi cây cầu dài nhất thế giới, câu trả lời theo tổng chiều dài thường là một cây cầu cạn trên tuyến đường sắt cao tốc ở Trung Quốc, hoàn thành khoảng năm 2011, dài khoảng một trăm sáu mươi cây số, chạy trên cánh đồng, kênh rạch và hồ nước. Đó là một chuỗi rất dài những nhịp dầm đúc sẵn gần như giống hệt nhau.
Nếu hỏi theo nhịp chính, câu trả lời lại là một cầu treo dây võng có nhịp khoảng hai nghìn mét, ngắn hơn cây cầu cạn kia gần trăm lần về tổng chiều dài nhưng khó hơn rất nhiều về kỹ thuật. Kỷ lục nhịp cầu treo đã đổi chủ ít nhất một lần trong những năm gần đây, nên bất kỳ tên nào cũng phải kèm chữ tại thời điểm hoàn thành.
Bài học cho người đọc tin là: con số càng lớn chưa chắc càng khó làm. Một trăm cây số dầm đúc sẵn là kỳ tích về tổ chức sản xuất và tốc độ; hai nghìn mét nhịp treo là kỳ tích về vật liệu và tính toán. Cả hai đáng nể phục, nhưng vì những lý do khác nhau, và so chúng với nhau là so quả cam với quả bưởi. Các con số ở đây là số tròn để hình dung, nên đối chiếu nguồn chính thức khi cần trích dẫn.
Câu hỏi thường gặp
Cây cầu vượt biển dài nhất Việt Nam là cầu nào?
Các nguồn phổ biến thường nhắc cầu Tân Vũ – Lạch Huyện ở Hải Phòng, dài khoảng năm cây số rưỡi, là cầu vượt biển dài nhất tại thời điểm thông xe năm 2017. Nên đối chiếu nguồn chính thức vì kỷ lục có thể đã thay đổi.
Nhịp chính của cầu là gì?
Nhịp chính là khoảng cách giữa tim hai trụ lớn nhất của cây cầu, thường là phần vượt luồng tàu. Đây là thước đo độ khó kỹ thuật, khác với tổng chiều dài tính cả các nhịp nhỏ hai bên.
Cầu dẫn có được tính vào chiều dài cầu không?
Theo cách đo từ mố đến mố thì có, vì cầu dẫn là các nhịp cầu thật sự nối từ bờ đến cầu chính. Đường đắp đất dẫn lên mố thì không tính. Mỗi nguồn có thể có quy ước riêng.
Đường trên cao có được coi là cầu không?
Về kết cấu, đường trên cao là cầu cạn gồm trụ, dầm, gối như mọi cây cầu. Nhưng khi so kỷ lục, người ta thường xếp chúng thành nhóm riêng, không so chung với cầu vượt sông hay vượt biển.
Vì sao các báo ghi chiều dài cùng một cây cầu khác nhau?
Vì có báo tính tổng chiều dài cầu, có báo tính cả đường dẫn hoặc cả tuyến, có báo lấy số thiết kế ban đầu, cộng thêm cách làm tròn khác nhau. Nguồn đáng tin nhất là chủ đầu tư hoặc cơ quan quản lý công trình.
Làm sao biết một kỷ lục cầu còn đúng hay không?
Kiểm tra thời điểm của thông tin, xem sau đó có cây cầu cùng loại nào thông xe chưa, rồi đối chiếu với thông báo chính thức của cơ quan quản lý. Kỷ lục nên luôn được nói kèm chữ tại thời điểm hoàn thành.