NePhuc.comNể Phục
Công trình trên biển và ven biển

Giàn khoan dầu khí đứng giữa biển sâu nhờ đâu: chân đế thép, khối bê tông và giàn nổi

Giàn khai thác dầu khí đứng giữa biển nhờ chân đế thép cắm cọc, khối bê tông tự nặng hay phao nổi neo cáp: nguyên lý từng kiểu và cách đưa ra khơi.

An offshore oil platform on a tall steel lattice jacket standing in open sea, a supply vessel alongside, a helicopter approaching the deck, wide shot under bright afternoon sun

Một giàn khai thác dầu khí đứng giữa biển nhờ một trong ba cách: cắm xuống đáy bằng chân đế thép và cọc sâu, tự đè xuống đáy bằng khối bê tông khổng lồ, hoặc nổi trên mặt nước và được neo giữ bằng dây cáp, xích kéo căng xuống đáy. Độ sâu nước gần như quyết định cách nào được chọn.

Bài này giải thích bài toán của một công trình phải đứng hàng chục năm giữa sóng gió mà không có bờ nào che, cách chân đế thép được đưa ra khơi, vì sao có giàn bằng bê tông cao hơn cả toà nhà chọc trời, giàn nổi giữ thăng bằng ra sao, và những bài học ngành dầu khí đã trả giá để có.

Giàn khoan và giàn khai thác: hai thứ người ta hay gọi chung

Trong lời ăn tiếng nói hằng ngày, mọi công trình thép giữa biển có ngọn lửa đốt khí đều được gọi là giàn khoan. Thực ra ngành dầu khí phân biệt khá rõ. Giàn khoan thăm dò là thiết bị di động: kéo tới một điểm, khoan giếng tìm dầu, xong việc thì nhổ neo đi chỗ khác. Giàn khai thác là công trình cố định hoặc neo lâu dài, đứng ở một mỏ suốt hàng chục năm, đưa dầu khí từ các giếng lên, tách nước, tách khí, rồi chuyển vào bờ bằng đường ống hoặc tàu chứa.

Bài toán kỹ thuật vì vậy cũng khác. Giàn thăm dò cần dễ di chuyển và dựng nhanh. Giàn khai thác cần bền bỉ: chịu sóng gió suốt đời công trình, chịu được cơn bão mạnh nhất có thể xảy ra trong hàng trăm năm, và không bị mỏi gãy sau hàng trăm triệu lần sóng lắc.

Trên mặt biển, một giàn khai thác lớn giống một nhà máy thu nhỏ, có thiết bị xử lý, máy phát điện, khu ở cho người làm, sân đỗ trực thăng. Tất cả khối thiết bị nặng hàng nghìn tấn ấy phải được giữ cao hơn đỉnh sóng bão lớn nhất, và đó là việc của phần chân bên dưới.

Các kiểu giàn ngoài khơi và độ sâu nước phù hợp

Bảng dưới đây sắp xếp các kiểu chính từ nước nông ra nước sâu. Ranh giới độ sâu chỉ là khoảng ước lệ, mỗi mỏ có cân nhắc riêng:

Kiểu giànĐứng vững nhờ gìNước sâu khoảngGhi chú
Giàn tự nângBa hoặc bốn chân thép hạ xuống đáy rồi nâng thân lên khỏi mặt nướcNông, vài chục métChủ yếu để khoan, di chuyển được
Chân đế thép cố địnhKhung giàn thép hình tháp, cọc đóng sâu vào đáy qua các ống chânTừ nông tới vài trăm métPhổ biến nhất thế giới
Bê tông trọng lựcKhối bê tông khổng lồ tự đè xuống đáy, bên trong có bể chứaVài chục tới vài trăm métHợp biển dữ, nền đáy chắc
Giàn nổi bán chìmPhao chìm sâu dưới mặt sóng, neo bằng nhiều dâyHàng trăm tới hàng nghìn métÍt bị sóng lắc
Giàn chân căngThân nổi bị cáp thép căng kéo xuống đáyHàng trăm tới hơn một nghìn métGần như không nhấp nhô
Tàu chứa xử lý nổiMột con tàu lớn neo xoay quanh một điểmRất rộngVừa xử lý vừa chứa dầu

Ở thềm lục địa phía Nam Việt Nam, nơi nước không quá sâu, các mỏ lớn đã khai thác hàng chục năm chủ yếu dùng giàn chân đế thép kết hợp với tàu chứa. Thông số cụ thể của từng giàn bạn nên đối chiếu nguồn chính thức của đơn vị vận hành.

Chân đế thép: một tháp giàn cắm xuống đáy biển

Hình dáng. Chân đế là một khung thép hình tháp có bốn, sáu hoặc tám ống chân chính, nối với nhau bằng các thanh giằng chéo. Nhìn gần, nó giống một cột điện cao thế khổng lồ nằm dưới nước, rộng ở đáy, hẹp ở đỉnh.

Vì sao toàn thanh mảnh mà không làm thân đặc. Sóng chỉ đập được vào bề mặt mà nó gặp. Một khung thanh mảnh để sóng đi xuyên qua, lực tác động nhỏ hơn rất nhiều so với một thân đặc. Bạn vẫy một cái vợt lưới trong nước sẽ thấy nhẹ hơn hẳn so với vẫy một tấm ván.

Cọc giữ chân. Qua mỗi ống chân, người ta đóng những cây cọc thép xuống đáy biển sâu hàng chục mét. Cọc vừa đỡ sức nặng, vừa giữ cho giàn không bị lật khi sóng gió đẩy ngang, vì phía bị đẩy lên phải kéo cả cọc ra khỏi đất.

Khối thượng tầng. Phần thiết bị phía trên được đặt lên đỉnh chân đế. Giữa chúng có một khoảng trống đủ cao để đỉnh sóng bão lớn nhất cũng không đập vào sàn thiết bị, gọi là khoảng tĩnh không.

Đưa một chân đế thép ra khơi: từ bãi lắp ráp tới vị trí mỏ

Một chân đế lớn có thể nặng hàng nghìn tới hàng chục nghìn tấn và cao hàng trăm mét. Nó không thể xây tại chỗ giữa biển, nên trình tự thường là:

  1. Chế tạo trên bờ. Các ống thép được hàn thành từng mảng ở bãi lắp ráp ven biển, rồi dựng thành khung hoàn chỉnh nằm ngang hoặc đứng.
  2. Chất lên xà lan. Khung được kéo trượt trên đường ray xuống một xà lan rất lớn, chằng buộc chắc chắn.
  3. Kéo ra mỏ. Tàu kéo đưa xà lan ra vị trí, chờ ngày biển êm.
  4. Hạ thuỷ. Với chân đế lớn, xà lan nghiêng dần cho khung trượt xuống nước; khung có các ống chân kín khí nên nổi lên, nằm ngang trên mặt nước. Chân đế nhỏ hơn thì được cẩu nhấc thẳng.
  5. Dựng đứng. Bơm nước dần vào một số ống chân để khung chìm một đầu xuống, xoay đứng lên, rồi hạ từ từ xuống đáy đúng toạ độ.
  6. Đóng cọc. Cọc được thả qua các ống chân và đóng xuống đáy, sau đó bơm vữa vào khe giữa cọc và ống để chúng thành một khối.
  7. Đặt khối thượng tầng. Cẩu nổi nhấc từng mô đun thiết bị lên, hoặc xà lan chở cả khối luồn vào giữa các chân rồi hạ xuống.

Mọi bước ngoài khơi đều phụ thuộc vào thời tiết. Người làm nghề gọi đó là chờ cửa sổ thời tiết: vài ngày biển êm liên tiếp đủ để làm trọn một bước mà không phải bỏ dở giữa chừng.

Giàn bê tông trọng lực và giàn nổi: khi nước quá sâu hoặc biển quá dữ

Ở biển Bắc giữa Na Uy và Anh, sóng mùa đông rất dữ và đáy biển nhiều nơi là sét cứng. Người ta đã xây những giàn bằng bê tông: đáy là một cụm bể chứa hình trụ khổng lồ, từ đó vươn lên vài thân trụ đỡ sàn thiết bị. Toàn bộ được đúc trong một vịnh hẹp sâu ven biển, phần đáy đúc trong ụ khô, sau đó công trình nổi lên và được đúc tiếp thân trụ trong khi nổi, rồi tàu kéo đưa ra mỏ và bơm nước cho chìm xuống đáy. Sức nặng của chính nó giữ nó đứng yên, không cần cọc. Một trong những giàn như thế có tổng chiều cao hơn bốn trăm mét, phần lớn chìm dưới nước, và từng được nhắc tới như một trong những công trình lớn nhất mà con người từng kéo di chuyển trên biển.

Khi nước sâu hàng nghìn mét, không chân đế nào với tới đáy được nữa. Giàn nổi bán chìm có những phao lớn nằm sâu dưới mặt nước, nơi sóng yếu hơn hẳn, chỉ có vài thân cột xuyên qua mặt sóng. Vì phần hứng sóng ở mặt nước nhỏ, giàn nhấp nhô rất ít. Bạn thử thả một quả bóng nổi trên mặt chậu nước rồi khuấy sóng, sau đó thả một cái chai được buộc vật nặng cho chìm gần hết: chai ít lắc hơn hẳn.

Giàn chân căng còn đi xa hơn: thân nổi có sức nổi lớn hơn trọng lượng, nhưng bị các ống thép căng kéo ghì xuống đáy. Lực nổi muốn đẩy lên, cáp muốn kéo xuống, nên giàn gần như không nhấp nhô theo chiều đứng, cho phép đặt đầu giếng ngay trên sàn.

Những bài học ngành dầu khí đã trả giá để có

Mỏi kim loại ở mối hàn. Sóng lắc giàn hàng trăm triệu lần trong đời công trình. Một vết nứt nhỏ ở mối hàn có thể lớn dần qua từng lần lắc. Vụ lật một giàn ở biển Bắc năm 1980, khởi nguồn từ vết nứt mỏi ở một thanh giằng, đã khiến ngành dầu khí thay đổi cách thiết kế chi tiết nối, cách kiểm tra mối hàn và yêu cầu giàn phải còn đứng khi một thanh bị gãy.

An toàn cháy nổ và thoát nạn. Thảm hoạ cháy giàn ở biển Bắc năm 1988 dẫn tới cách quản lý an toàn mới: mỗi giàn phải chứng minh bằng hồ sơ rằng các nguy cơ đã được nhận diện và kiểm soát, có nơi trú ẩn tạm thời và đường thoát nạn. Đó là những bài học được ghi lại với lòng tưởng nhớ những người đã mất.

Kiểm tra dưới nước định kỳ. Thợ lặn và robot lặn kiểm tra mối hàn, đo chiều dày thép bị ăn mòn, gỡ lớp hà bám dày làm tăng lực sóng. Lớp hà bám trên một chân đế lớn có thể nặng nhiều tấn, làm tăng đáng kể diện tích hứng sóng.

Những chỗ hay hiểu sai về giàn khoan ngoài khơi

Giàn khoan nổi lềnh bềnh như con tàu. Phần lớn giàn khai thác ở vùng nước nông và vừa là công trình cố định, cắm chặt xuống đáy bằng cọc, đứng yên như một toà nhà. Chỉ ở vùng nước rất sâu người ta mới dùng giàn nổi, và ngay cả giàn nổi cũng được thiết kế để nhấp nhô rất ít.

Ngọn lửa trên giàn là dấu hiệu sự cố. Ngọn lửa đốt khí là thiết bị an toàn thường trực, dùng để đốt bỏ lượng khí không thu gom được hoặc xả áp khi cần. Ngọn lửa bùng to hơn thường là lúc hệ thống đang xả áp theo quy trình, không phải cháy giàn.

Sóng to nhất là thứ nguy hiểm nhất. Sóng bão lớn rất đáng sợ, nhưng thứ âm thầm hơn là hàng trăm triệu con sóng bình thường làm mỏi mối hàn, cộng với ăn mòn và hà bám. Phần lớn công sức bảo dưỡng giàn dồn vào những thứ chậm rãi ấy.

Giàn càng to càng nặng nề, chậm chạp. Thực ra người thiết kế luôn tìm cách giảm phần hứng sóng: thanh mảnh, phao chìm sâu, thân nổi ít diện tích mặt nước. Giàn lớn mà đứng êm là nhờ hình dáng thông minh chứ không chỉ nhờ to và nặng.

Câu hỏi thường gặp

Giàn khoan dầu khí có bị trôi khi có bão không?

Giàn cố định cắm cọc hoặc tự đè bằng bê tông không trôi, chúng được thiết kế chịu bão mạnh hiếm gặp. Giàn nổi được neo nhiều dây; khi bão lớn, người làm thường được sơ tán theo quy trình và giếng được đóng an toàn.

Chân đế giàn khoan cao bao nhiêu?

Tuỳ độ sâu nước tại mỏ, từ vài chục mét ở vùng nước nông tới vài trăm mét ở vùng sâu. Chiều cao của một giàn cụ thể nên đối chiếu nguồn chính thức của đơn vị vận hành mỏ.

Vì sao chân đế giàn khoan làm bằng các thanh thép mảnh?

Khung thanh mảnh để sóng đi xuyên qua nên lực sóng nhỏ hơn nhiều so với một thân đặc, trong khi các thanh giằng chéo vẫn tạo thành hệ tam giác rất cứng để giữ giàn đứng thẳng.

Giàn khoan có ăn mòn trong nước biển không?

Có. Vì vậy chân đế được sơn phủ, gắn các khối kim loại hy sinh hoặc hệ dòng điện bảo vệ, và vùng sóng té được làm dày thép hơn. Thợ lặn và robot kiểm tra định kỳ độ dày thép.

Hết dầu thì giàn khoan đi đâu?

Khi mỏ cạn, giàn được tháo dỡ theo quy định: đóng giếng vĩnh viễn, cắt và đưa khối thượng tầng về bờ, tháo chân đế. Một số nơi cho phép để lại phần chân dưới đáy làm rạn nhân tạo nếu được cơ quan quản lý chấp thuận.

Giàn tự nâng khác giàn cố định thế nào?

Giàn tự nâng có các chân thép hạ xuống đáy rồi nâng thân lên khỏi mặt nước, khoan xong thì hạ thân, rút chân và được kéo đi nơi khác. Giàn cố định đứng ở một chỗ suốt đời mỏ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138