NePhuc.comNể Phục
Hầm: xuyên núi, dưới sông và dưới biển

Hầm đường bộ qua đèo ở Việt Nam: vì sao xuyên Hải Vân, Đèo Cả thay vì mở đường đèo

Vì sao Hải Vân, Đèo Cả, Cù Mông được xuyên bằng hầm thay vì nới rộng đèo: dốc, sương mù, sạt lở, và cách những hầm này được đào, thông gió, giữ an toàn.

A modern road tunnel portal carved into a green forested mountainside, a winding old pass road visible above, a cyclist resting near the entrance, aerial shot, soft afternoon light

Các đèo lớn trên trục bắc nam ở miền Trung như Hải Vân, Đèo Cả, Cù Mông được xuyên bằng hầm vì đường đèo dốc, quanh co, sương mù dày và hay sạt lở; mở rộng đường đèo phải cắt sâu vào sườn núi, càng làm núi dễ sạt hơn, còn một đường hầm thẳng, dốc nhẹ ở độ cao thấp giúp xe đi nhanh, an toàn và không phụ thuộc thời tiết trên đỉnh đèo.

Hầm Hải Vân, khánh thành vào khoảng năm 2005 với chiều dài hơn sáu ki-lô-mét, thường được giới thiệu là hầm đường bộ dài nhất Đông Nam Á tại thời điểm hoàn thành. Sau đó là những hầm như Đèo Cả, Cù Mông. Các con số trong bài là số tròn, bạn nên đối chiếu nguồn chính thức của chủ đầu tư hoặc cơ quan quản lý khi cần dùng chính xác.

Đường đèo làm khó xe cộ ở chỗ nào

Đèo Hải Vân vắt ngang dãy Bạch Mã đổ ra biển, nằm giữa thành phố Huế và thành phố Đà Nẵng ngày nay. Đường đèo leo lên hàng trăm mét qua hàng chục khúc cua, có đoạn cua gấp sát vực. Mùa mưa, sương mù có thể phủ đỉnh đèo nhiều giờ, tầm nhìn chỉ còn vài chục mét. Xe tải nặng leo dốc chậm, xuống dốc phải phanh liên tục, phanh nóng là nguồn rủi ro thường trực.

Đèo Cả, nằm giữa tỉnh Phú Yên cũ nay thuộc Đắk Lắk và tỉnh Khánh Hoà, và đèo Cù Mông giữa tỉnh Bình Định cũ nay thuộc Gia Lai và Phú Yên cũ, cũng có những đặc điểm tương tự: sườn núi đá phong hoá, mưa lớn tập trung, dễ sạt trượt chặn đường. Mỗi lần sạt là một lần trục giao thông bắc nam bị cắt.

Mở rộng đường đèo nghe có vẻ đơn giản nhưng đòi hỏi cắt thêm vào sườn núi, tạo ra những mái dốc cao, càng cao càng khó giữ. Đổi lại, một đường hầm xuyên qua chân núi ở cao độ thấp hơn nhiều, hầu như không bị mưa, sương, gió bão ảnh hưởng, rút ngắn đáng kể quãng đường và thời gian vượt đèo. Đó là bài toán người kỹ sư phải cân: đào hầm tốn kém và khó hơn lúc làm, nhưng nhẹ gánh hơn rất nhiều khi khai thác hàng chục năm.

Hầm Hải Vân được đào thế nào

Khảo sát núi đá trước. Núi Hải Vân chủ yếu là đá granit, nhưng xen giữa có những đới đứt gãy đá vụn và có nước ngầm. Khảo sát địa chất dọc tuyến quyết định đoạn nào đào bước dài, đoạn nào phải gia cố trước.

Khoan nổ và chống bằng neo, bê tông phun. Hầm được đào bằng phương pháp khoan nổ kết hợp neo đá và bê tông phun, theo tinh thần để đá tự đỡ mình. Đội thi công đào từ hai phía Bắc và Nam đèo.

Một ống xe chạy, một hầm nhỏ song song. Ban đầu hầm chính có hai làn xe hai chiều, cạnh đó là một hầm nhỏ chạy song song làm lối thoát nạn, đường cho xe cứu hộ và dẫn gió. Các hầm ngang nối hai ống cách quãng đều đặn.

Thông gió cho một hầm dài hai chiều. Với một ống dài hơn sáu ki-lô-mét có xe chạy hai chiều, hệ thông gió phải xử lý khí thải và khói khi cháy chặt chẽ hơn nhiều so với hầm ngắn. Đây là phần thiết bị được nâng cấp nhiều nhất qua các năm khai thác.

Mở rộng thành hai ống. Về sau, hầm nhỏ song song được mở rộng thành ống hầm thứ hai, để mỗi ống chạy một chiều. Đây là cách đi từng bước phổ biến trên thế giới: làm một ống trước kèm hầm phụ, khi lưu lượng tăng thì mở rộng hầm phụ.

Một vài hầm qua đèo đã khai thác trên trục bắc nam

Bảng dưới chỉ ghi số tròn và mô tả chung; chi tiết bạn nên đối chiếu nguồn chính thức của chủ đầu tư hoặc cơ quan quản lý:

HầmVượt quaChiều dài khoảngĐiểm kỹ thuật đáng chú ý
Hải VânĐèo Hải Vân, giữa Huế và Đà NẵngHơn 6 kmHầm dài, ban đầu một ống kèm hầm lánh nạn song song, sau mở thành hai ống
Đèo CảĐèo Cả, giữa Đắk Lắk (Phú Yên cũ) và Khánh HoàKhoảng 4 kmCùng dự án có hầm Cổ Mã ngắn hơn, xoá hai đoạn đèo liền nhau
Cù MôngĐèo Cù Mông, giữa Gia Lai (Bình Định cũ) và Đắk Lắk (Phú Yên cũ)Hơn 2 kmThay đoạn đèo dốc, cua gấp hay sạt lở vào mùa mưa
Phước Tượng, Phú GiaHai đèo nhỏ phía bắc Hải Vân, thuộc HuếNgắn hơn nhiều so với Hải VânHầm ngắn, nhưng xoá được những đoạn đèo dốc quanh co

Chiều dài chính xác, năm thông xe và số ống của từng hầm thay đổi theo giai đoạn mở rộng, và các nguồn phổ thông thường ghi khác nhau. Vì thế bảng này chỉ nên dùng để hình dung quy mô, không dùng làm số liệu chính thức.

Cửa hầm: đoạn khó nhất lại ở ngoài cùng

Người đi đường thường nghĩ đoạn giữa hầm, sâu nhất dưới núi, là khó nhất. Với nhiều hầm qua đèo ở miền Trung, đoạn khó lại là cửa hầm. Ở cửa, lớp đá phía trên mỏng, bị mưa nắng phong hoá thành đất lẫn đá vụn, nước mưa ngấm sâu. Đào vào đây giống khoét vào sườn một đống cát ướt.

Trước khi đào, đội thi công thường phải gia cố mái dốc phía trên cửa hầm bằng neo, lưới thép, bê tông phun, có khi khoan cắm một hàng ống thép dài theo hình vòm hầm, bơm vữa vào để tạo một cái mái che trước khi đào bên dưới, gọi là ô ống. Những mét đầu tiên tiến rất chậm, chia gương thành nhiều ô nhỏ.

Khi hầm đã xong, đoạn cửa thường được kéo dài ra ngoài bằng một khung bê tông hở hoặc mái che, để đá lăn và đất sạt từ sườn núi không rơi xuống đường. Đi qua cửa hầm, bạn sẽ thấy những mái dốc được ốp bê tông, trồng cỏ, có rãnh thoát nước bậc thang. Đó là phần công trình ít ai chụp ảnh nhưng tốn công không kém phần hầm.

Đi qua hầm và đèo: những điều có thể quan sát

Nếu có dịp đi qua một trong các hầm này, hoặc đi cả đường đèo cũ để so sánh, bạn có thể để ý:

  • Độ dốc trong hầm rất nhẹ. Đường hầm gần như phẳng, hơi dốc về một phía để nước tự thoát, khác hẳn những đoạn dốc gắt trên đèo.
  • Ánh sáng ở cửa hầm sáng hơn giữa hầm. Đèn đoạn cửa được bật dày để mắt người lái quen dần khi từ nắng chói vào hầm tối, rồi thưa dần vào trong.
  • Các cửa ngang đánh số trên tường. Đó là lối sang hầm song song, dùng khi có sự cố.
  • Quạt trên trần. Những cặp quạt phản lực treo cách quãng, chạy nhiều hay ít tuỳ lưu lượng xe.
  • Đường đèo cũ vẫn còn. Nhiều đường đèo cũ trở thành tuyến ngắm cảnh, dành cho xe nhỏ và người đi du lịch, còn xe tải nặng đi hầm.

Một phép thử nhỏ: bấm giờ quãng vượt đèo bằng đường cũ và bằng hầm trong cùng một chuyến, rồi so với số khúc cua bạn đếm được trên đèo. Con số chênh lệch cho thấy rõ vì sao hầm được làm. Nhìn từ đỉnh đèo xuống, bạn sẽ thấy hai cửa hầm nhỏ xíu ở hai chân núi, và hiểu ra rằng con đường ngoằn ngoèo mình vừa đi đã được một đường thẳng dưới lòng núi thay thế.

Vận hành một hầm dài mỗi ngày

Khi hầm đã thông xe, công việc không dừng lại. Một hầm dài có trung tâm điều hành làm việc ngày đêm, nơi nhân viên theo dõi hàng loạt màn hình camera phủ kín chiều dài hầm, số liệu từ cảm biến khí, cảm biến khói, nhiệt độ, lưu lượng xe. Phần mềm phát hiện xe dừng bất thường, người đi bộ trong hầm hay khói, rồi báo ngay cho người trực.

Đội cứu hộ thường trực ở cửa hầm với xe kéo, xe chữa cháy, sẵn sàng vào hầm trong vài phút. Xe hỏng giữa hầm được kéo ra nhanh nhất có thể, vì một chiếc xe đứng trong hầm hai chiều là nguy cơ va chạm và ùn tắc kéo dài. Với xe chở hàng dễ cháy, quy định riêng về giờ đi, khoảng cách và kiểm tra trước khi vào có thể được áp dụng.

Ban đêm, khi lưu lượng giảm, là lúc bảo dưỡng: lau đèn, kiểm tra quạt, vệ sinh rãnh thoát nước, sơn lại vạch đường, kiểm tra vỏ hầm xem có vết nứt hay chỗ thấm mới. Có khi một ống được đóng tạm để làm việc, xe dồn sang ống còn lại. Những công việc lặng lẽ ấy giữ cho hầm an toàn suốt hàng chục năm khai thác.

Những điều người ta hay hiểu sai về hầm qua đèo

Hiểu sai phổ biến nhất là coi hầm chỉ để đi nhanh. Thật ra lợi ích lớn hơn là sự ổn định: đường đèo có thể bị đóng vì sạt lở, sương mù, bão, còn hầm hầu như luôn thông. Với một trục giao thông xương sống, sự ổn định ấy quan trọng không kém tốc độ.

Hiểu sai thứ hai là nghĩ hầm xuyên núi thì không sợ mưa. Nước vẫn ngấm qua đá vào hầm, vì vậy mọi hầm đều có lớp màng chống thấm sau vỏ, rãnh thoát nước hai bên và hệ bơm ở những điểm trũng. Hầm khô ráo là vì nước được dẫn đi đúng chỗ, chứ không phải vì không có nước.

Hiểu sai thứ ba là con số "dài nhất". Hầm Hải Vân dài nhất Đông Nam Á ở thời điểm hoàn thành, nhưng kỷ lục khu vực và trong nước có thể đã thay đổi khi các hầm khác được xây sau. Khi đọc một con số kỷ lục, hãy xem năm của nguồn tin và đối chiếu nguồn chính thức.

Hiểu sai thứ tư là nghĩ có hầm rồi thì đường đèo cũ bỏ đi. Đường đèo vẫn được giữ, vừa làm đường dự phòng khi hầm phải đóng để sửa chữa, vừa là tuyến cho những phương tiện không được phép vào hầm, vừa thành điểm ngắm cảnh. Hầm và đèo bổ sung cho nhau chứ không thay thế hoàn toàn. Với người đi du lịch, đó là may mắn: có thể đi hầm cho nhanh lúc vội, và đi đèo khi muốn ngắm biển từ trên cao.

Câu hỏi thường gặp

Hầm đường bộ dài nhất Việt Nam là hầm nào?

Hầm Hải Vân, dài hơn sáu ki-lô-mét, thường được nhắc là hầm đường bộ dài nhất Việt Nam và từng được giới thiệu là dài nhất Đông Nam Á khi hoàn thành. Kỷ lục có thể thay đổi theo thời gian, nên đối chiếu nguồn chính thức.

Vì sao không mở rộng đường đèo Hải Vân thay vì đào hầm?

Mở rộng đường đèo phải cắt sâu vào sườn núi dễ sạt, vẫn không tránh được dốc gắt, cua gấp và sương mù trên đỉnh đèo. Hầm đi thấp, thẳng, dốc nhẹ và ít phụ thuộc thời tiết.

Xe máy có được đi qua hầm Hải Vân không?

Quy định về loại phương tiện được đi qua hầm do cơ quan quản lý ban hành và có thể thay đổi theo thời kỳ. Bạn nên xem thông báo chính thức của đơn vị quản lý hầm trước chuyến đi.

Hầm qua đèo được đào bằng máy hay nổ mìn?

Các hầm qua đèo lớn ở miền Trung chủ yếu được đào bằng khoan nổ kết hợp neo đá và bê tông phun, phù hợp với núi đá có nhiều đoạn thay đổi. Đoạn cửa hầm thường phải gia cố trước rất kỹ.

Hầm lánh nạn song song dùng để làm gì?

Đó là hầm nhỏ chạy cạnh ống chính, nối bằng các hầm ngang, dùng cho người thoát ra khi có sự cố, cho xe cứu hộ tiếp cận và hỗ trợ thông gió. Nhiều nơi về sau mở rộng nó thành ống xe chạy thứ hai.

Đi qua hầm đèo có gì đáng xem không?

Đáng xem nhất là so sánh: đi đường đèo cũ để thấy dốc, cua và mây núi, rồi đi hầm để thấy cùng quãng đó được thay bằng một đường thẳng trong lòng núi. Cửa hầm và mái dốc gia cố cũng rất đáng quan sát.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138