NePhuc.comNể Phục
Nhà chọc trời và tháp cao

Móng nhà chọc trời: cọc khoan nhồi và bè móng giữ toà tháp trăm tầng trên đất yếu

Một toà tháp trăm tầng nặng hàng trăm nghìn tấn đứng trên đất sét, cát hay đá ra sao? Cọc khoan nhồi, bè móng dày và tường vây làm việc cùng nhau thế nào.

Deep excavation pit for a tall tower foundation, dense steel reinforcement cage being lowered by a crane, tiny workers in hard hats below, aerial view at early morning

Móng nhà chọc trời thường là móng bè cọc: hàng trăm cọc khoan nhồi bê tông cốt thép, mỗi cọc to như thân cây cổ thụ và cắm sâu hàng chục mét, đỡ một tấm bè bê tông dày vài mét trải dưới toàn bộ chân toà nhà. Cọc chuyển phần lớn sức nặng xuống lớp đất cứng hoặc đá ở sâu, còn bè gom tải từ cột và lõi rồi chia đều cho các cọc, đồng thời tự tì một phần lên đất.

Nghe đơn giản, nhưng móng là phần khó thấy nhất và cũng khó sửa nhất của một toà tháp. Toà nhà trên mặt đất có thể cải tạo, thay kính, đổi máy; móng thì xong là nằm yên đó suốt đời công trình. Bài này kể vì sao đất yếu là bài toán lớn, cọc khoan nhồi được làm ra sao, bè móng đổ thế nào, và người ta biết móng tốt bằng cách nào.

Bài toán: hàng trăm nghìn tấn đè lên một khoảnh đất bằng sân bóng

Một toà tháp rất cao, cộng cả bê tông, thép, kính, thiết bị và người, nặng tới hàng trăm nghìn tấn. Toàn bộ sức nặng đó dồn xuống một diện tích không lớn hơn mấy sân bóng đá. Nếu đặt thẳng lên mặt đất, áp lực ấy vượt xa sức chịu của lớp đất mặt, giống như bạn đứng bằng gót giày nhọn trên bãi cỏ ướt: gót lún ngập, dù người không nặng hơn khi đi giày bệt.

Ở những vùng đồng bằng ven sông, ven biển — nơi các thành phố lớn hay mọc lên — lớp đất trên cùng thường là sét mềm, bùn, cát rời, dày cả chục đến vài chục mét. Đất loại này không chỉ yếu mà còn lún từ từ trong nhiều năm khi nước trong lỗ rỗng bị ép ra. Chỉ khi xuống sâu hơn mới gặp lớp cát chặt, cuội sỏi hoặc đá gốc đủ sức gánh.

Nhiệm vụ của móng vì thế có hai vế: không để toà nhà lún sụt hay nghiêng vì vượt sức chịu của đất, và không để toà nhà lún quá nhiều hoặc lún lệch giữa chỗ này với chỗ kia. Vế thứ hai thường khó hơn. Nhà lún đều vài centimet không sao; lún lệch vài centimet giữa lõi và cột ngoài có thể làm nứt sàn, kẹt thang máy, vỡ kính.

Cọc khoan nhồi chịu lực theo hai cách

Mũi cọc tì xuống lớp cứng. Đầu dưới của cọc đặt vào cát chặt, cuội sỏi hay đá, như chân cột cắm xuống nền cứng. Phần này mạnh khi gặp lớp đá tốt ở độ sâu vừa phải.

Thân cọc bám vào đất xung quanh. Cả thân cọc dài hàng chục mét ma sát với đất, giống chiếc đũa cắm sâu vào nồi cơm nguội: rút lên rất khó dù đáy nồi chẳng đỡ gì. Ở nhiều toà tháp dựng trên đất trầm tích dày, phần lớn sức chịu đến từ ma sát thân cọc chứ không phải mũi.

Vì sao gọi là khoan nhồi. Cọc không được đúc sẵn rồi đóng xuống mà khoan một lỗ tròn trong đất, thả lồng thép vào, rồi nhồi bê tông tại chỗ. Cách này làm được cọc rất to và rất dài, không gây chấn động mạnh cho nhà xung quanh như búa đóng cọc, nên hợp với khu đô thị đông đúc.

Kích thước nói chung. Cọc khoan nhồi cho nhà siêu cao thường có đường kính từ khoảng một mét đến hơn hai mét, dài vài chục mét, có nơi gần trăm mét tuỳ lớp đất. Con số cụ thể của từng công trình khác nhau nhiều; muốn chính xác nên đối chiếu nguồn chính thức của chủ đầu tư hoặc cơ quan quản lý.

Làm một cây cọc khoan nhồi: từ lỗ khoan đến khối bê tông

Một cây cọc khoan nhồi đi qua chừng ấy bước, và mỗi bước đều có chỗ có thể hỏng nếu làm ẩu:

  1. Đặt ống vách thép ngắn ở miệng lỗ để giữ lớp đất mặt không sụt vào và định đúng vị trí, độ thẳng của cọc.
  2. Khoan bằng gầu xoay hoặc đầu khoan lớn, vừa khoan vừa bơm dung dịch sét bentonite hoặc polymer đầy lỗ. Dung dịch nặng hơn nước, ép ngược vào vách đất như một lớp áo lỏng, giữ cho thành lỗ không sập.
  3. Khi tới độ sâu thiết kế, đo lại chiều sâu, kiểm tra đường kính, độ nghiêng của lỗ, rồi vét sạch lớp bùn cát lắng ở đáy — lớp này mà còn thì mũi cọc như đứng trên đệm bông.
  4. Hạ lồng thép dài hàng chục mét, thường nối thành nhiều đoạn ngay trên miệng lỗ, có con kê để thép không chạm vách.
  5. Đổ bê tông qua một ống dẫn thả tới tận đáy, đầu ống luôn ngập trong bê tông. Bê tông dâng từ dưới lên đẩy dung dịch trào ra miệng lỗ, nên không bao giờ rơi qua nước bùn.
  6. Đổ cao hơn cao độ đầu cọc một đoạn, sau này đập bỏ phần bê tông lẫn bùn ở trên, chỉ giữ phần bê tông sạch để liên kết với bè.

Cả quá trình đổ một cọc phải liền mạch, không được dừng giữa chừng. Xe bê tông xếp hàng nối đuôi nhau, vì một lần gián đoạn là có thể để lại mạch hở trong thân cọc nằm sâu dưới đất, nơi không ai sửa được nữa.

Bè móng: tấm bê tông dày vài mét đổ một lần

Trên đầu các cọc là bè móng, một tấm bê tông cốt thép trải kín chân nhà, thường dày từ khoảng ba đến sáu mét ở các toà tháp rất cao. Bè gom lực từ lõi và hàng cột, dàn đều cho rừng cọc bên dưới; nếu không có bè, mỗi cột đè lên một nhóm cọc riêng và rất dễ lún lệch.

Đổ một khối bê tông lớn như vậy là bài toán nhiệt. Xi măng khi đông kết toả nhiệt, khối càng dày càng giữ nhiệt trong lõi, có thể nóng hơn mặt ngoài vài chục độ. Lõi nở ra trong khi mặt ngoài nguội co lại, mặt ngoài bị kéo căng và nứt. Đội thi công xử lý bằng cách dùng xi măng toả nhiệt ít, thay một phần xi măng bằng tro bay hay xỉ, trộn đá lạnh hoặc nước lạnh, đổ vào ban đêm, và phủ bạt, xốp lên mặt để mặt ngoài nguội chậm theo lõi.

Người ta còn chôn cảm biến nhiệt độ ở nhiều độ sâu trong bè và theo dõi suốt mấy tuần sau khi đổ. Chênh lệch nhiệt giữa lõi và mặt vượt ngưỡng là phải thêm lớp ủ. Ở nhiều công trình, bè được đổ liên tục một mạch kéo dài cả ngày lẫn đêm, với hàng trăm chuyến xe bê tông và nhiều máy bơm chạy cùng lúc, để khối móng không có mạch ngừng.

So sánh các kiểu móng cho nhà cao

Không phải toà tháp nào cũng dùng một kiểu móng. Lựa chọn phụ thuộc trước hết vào đất dưới chân:

Kiểu móngHợp với đất nàoCách chịu lựcĐiểm cần lưu ý
Móng bè đặt thẳng trên đáĐá gốc tốt nằm nôngBè tì trực tiếp lên đáĐơn giản nhất, nhưng chỉ có ở nơi may mắn có đá gần mặt đất
Móng bè cọcĐất yếu dày, lớp chịu lực ở sâuCọc gánh phần lớn, bè gánh phần còn lạiPhổ biến nhất cho nhà siêu cao trên đồng bằng
Móng cọc thuần, bè chỉ là đài nốiĐất mặt rất yếu, gần như không đỡ được gìToàn bộ tải qua cọcCần nhiều cọc dài hơn
Móng có cọc barrette hình chữ nhậtĐất yếu, cần cọc rất sâu, sức chịu lớnNhư cọc khoan nhồi nhưng thân dẹt dạng tấm tườngĐào bằng gầu ngoạm, cùng thiết bị làm tường vây

Nhiều toà tháp ở các thành phố đồng bằng Việt Nam dùng móng bè cọc với cọc khoan nhồi hoặc barrette dài vài chục mét, vì lớp đất tốt nằm khá sâu dưới lớp sét và cát mềm.

Tầng hầm và tường vây: đào sâu mà nhà bên cạnh không nứt

Nhà chọc trời gần như luôn có nhiều tầng hầm làm bãi xe và đặt máy móc. Đào một hố sâu vài chục mét giữa phố đông, sát vách nhà dân và đường lớn, là việc nguy hiểm: đất xung quanh muốn đổ vào hố, nước ngầm muốn dâng lên đáy.

Lời giải quen thuộc là tường vây: trước khi đào, người ta làm một bức tường bê tông cốt thép dày khoảng một mét chạy quanh chu vi khu đất, cắm sâu hơn đáy hố đào. Tường được làm từng tấm, đào rãnh trong dung dịch bentonite giống cọc khoan nhồi rồi đổ bê tông. Khi tường đã cứng mới đào đất bên trong.

Có hai cách đào. Cách thứ nhất đào xuống tới đâu chống văng thép ngang tới đó, như căng que chống giữa hai vách hộp giấy. Cách thứ hai là đào ngược: làm sàn tầng trệt trước, dùng chính sàn làm thanh chống, rồi chui xuống dưới đào tiếp và đổ sàn hầm tiếp theo, trong khi phần thân nhà phía trên có thể đi lên cùng lúc. Suốt thời gian đào, người ta gắn thiết bị đo nghiêng trong tường, đo mực nước ngầm và mốc lún trên nhà lân cận; thấy số liệu nhích bất thường là dừng lại xử lý.

Làm sao biết móng tốt khi nó nằm khuất dưới đất

Móng không nhìn thấy được nên phải được kiểm bằng phép đo:

  • Thử tải tĩnh: chất tải hoặc dùng kích ép lên một số cọc thử lớn hơn tải thiết kế nhiều lần, đo cọc lún bao nhiêu. Có cách đặt kích ngay trong thân cọc, đẩy phần trên lên và phần dưới xuống, đo được riêng ma sát và mũi.
  • Siêu âm thân cọc: thả đầu dò vào các ống thép chôn sẵn dọc thân cọc, phát sóng xuyên qua bê tông. Chỗ nào sóng đi chậm hay yếu là chỗ có thể có lỗ rỗng, bùn lẫn.
  • Khoan lấy lõi: khi nghi ngờ, khoan một lỗ nhỏ xuyên thân cọc lấy mẫu bê tông lên xem tận mắt, đặc biệt ở vùng tiếp giáp mũi cọc với đất.
  • Quan trắc lún lâu dài: gắn mốc lún ở chân lõi và cột, đo định kỳ trong lúc xây và nhiều năm sau. Đường cong lún đúng như dự báo là móng làm việc như thiết kế.

Phép thử tại nhà dễ nhất là cắm một chiếc đũa vào bát cơm nguội rồi nhấc thử: lực bám thân đũa chính là phần lớn sức chịu của nhiều cây cọc dưới chân những toà tháp bạn từng ngước nhìn.

Câu hỏi thường gặp

Móng nhà chọc trời sâu bao nhiêu mét?

Tuỳ đất mỗi nơi. Cọc khoan nhồi cho nhà siêu cao thường dài vài chục mét, có nơi gần trăm mét khi lớp đất tốt nằm sâu. Nơi có đá gốc gần mặt đất thì móng nông hơn nhiều. Số cụ thể cần đối chiếu hồ sơ chính thức của từng công trình.

Cọc khoan nhồi khác cọc đóng ở điểm nào?

Cọc đóng được đúc sẵn rồi dùng búa hoặc máy ép đưa xuống đất. Cọc khoan nhồi thì khoan lỗ trước, thả lồng thép rồi đổ bê tông tại chỗ, làm được đường kính lớn và rất dài, ít gây rung cho nhà lân cận.

Vì sao khoan cọc phải bơm dung dịch bentonite?

Dung dịch bentonite nặng hơn nước, đổ đầy lỗ khoan sẽ ép ngược lên vách đất, giữ cho thành lỗ không sụt trong lúc khoan và hạ lồng thép. Khi đổ bê tông từ đáy lên, dung dịch bị đẩy trào ra ngoài.

Nhà cao tầng có bị lún không?

Có, mọi công trình trên đất đều lún một ít, nhất là trên đất sét. Điều quan trọng là lún nhỏ, đều và dừng dần theo thời gian như dự báo. Người ta đặt mốc đo lún ở chân lõi và cột để theo dõi nhiều năm.

Vì sao bè móng phải đổ liên tục và giữ nhiệt?

Đổ liên tục để không có mạch ngừng làm yếu khối móng. Giữ nhiệt vì xi măng toả nhiệt khi đông kết, lõi khối nóng hơn mặt ngoài nhiều; nếu mặt nguội quá nhanh sẽ co và nứt, nên phải ủ chậm và đo nhiệt liên tục.

Tường vây tầng hầm có tác dụng gì?

Tường vây là bức tường bê tông làm trước khi đào, bao quanh khu đất và cắm sâu hơn đáy hố. Nó giữ đất và nước ngầm bên ngoài không tràn vào hố, bảo vệ nhà và đường bên cạnh, sau đó trở thành tường tầng hầm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138