NePhuc.comNể Phục
Nhà chọc trời và tháp cao

Thoát hiểm khi cháy nhà chọc trời: thang bộ điều áp, tầng lánh nạn và thang chữa cháy

Không thể đưa vài nghìn người xuống cả trăm tầng cùng lúc. Nhà chọc trời chia khoang cháy, giữ thang bộ sạch khói, có tầng lánh nạn và thang riêng cho lính cứu hoả.

Wide concrete emergency stairwell inside a tall tower, bright clean walls with glowing green strips along the steps, a firefighter in gear climbing upward, cool white light

Ở nhà chọc trời, thoát hiểm không có nghĩa là mọi người chạy xuống đất cùng lúc; toà nhà được chia thành các khoang chặn lửa, khói, có thang bộ được thổi khí cho sạch khói, có tầng lánh nạn để nghỉ và chờ, có thang máy riêng cho lính cứu hoả, và người ở các tầng gần đám cháy được sơ tán trước. Mục tiêu là giữ lửa trong một vùng nhỏ thật lâu, đủ để người ra khỏi vùng nguy hiểm và lực lượng chữa cháy lên tới nơi.

Lý do rất đơn giản: đi bộ xuống vài chục tầng đã mất cả chục phút, xuống cả trăm tầng với hàng nghìn người cùng chen trong một cầu thang thì lâu hơn rất nhiều, và chậm hơn nữa với người già, trẻ nhỏ. Vì vậy thiết kế phòng cháy nhà siêu cao dựa vào chuyện "ở yên an toàn" nhiều không kém chuyện "chạy ra". Bài dưới kể các lớp bảo vệ ấy và cách chúng phối hợp.

Bài toán: khói đi nhanh hơn người, và lính cứu hoả không với tới

Trong các đám cháy nhà, phần lớn nạn nhân gặp nạn vì khói chứ không phải vì lửa. Khói nóng bốc lên rất nhanh, lan theo hành lang, giếng thang, hộp kỹ thuật — bất cứ khe hở nào chạy dọc toà nhà. Ở toà tháp cao, hiệu ứng ống khói còn mạnh hơn: không khí trong nhà ấm hơn ngoài trời bị hút lên cao như trong ống khói bếp củi, kéo khói theo.

Vấn đề thứ hai là khoảng cách. Thang xe chữa cháy chỉ với tới vài chục mét. Trên độ cao đó, lính cứu hoả phải vào trong toà nhà, leo lên bằng thang bộ hoặc thang máy được bảo vệ, mang theo thiết bị nặng, và dùng nước từ chính hệ thống của toà nhà. Toà nhà vì thế phải tự chống cháy được một thời gian dài mà không trông vào bên ngoài.

Vấn đề thứ ba là số người. Một toà văn phòng trăm tầng có thể có cả chục nghìn người vào giờ làm việc. Nếu tất cả cùng đổ vào thang bộ, cầu thang sẽ tắc, người ở tầng gần đám cháy — những người cần ra nhất — lại bị kẹt sau dòng người từ tầng an toàn.

Các lớp bảo vệ chồng lên nhau

Khoang cháy. Sàn bê tông và tường, cửa chống cháy chia toà nhà thành những khoang kín; mỗi khoang thường là một tầng hoặc một phần tầng. Lửa bắt đầu ở đâu thì bị giữ ở đó một khoảng thời gian định trước, thường tính bằng giờ.

Đầu phun tự động. Trên trần mọi tầng có đầu phun nước tự vỡ bóng khi đủ nóng. Đám cháy nhỏ thường bị dập hoặc kìm lại ngay trong vài phút, trước khi ai kịp gọi cứu hoả.

Hút khói và tạo áp. Khi có báo cháy, quạt hút khói ở khu vực cháy hút khói ra ngoài, còn quạt tạo áp thổi khí sạch vào giếng thang bộ, sảnh thang máy chữa cháy. Áp lực trong thang cao hơn ngoài hành lang, nên mở cửa ra khói không tràn vào mà bị đẩy ngược lại.

Kết cấu chịu lửa. Cột, dầm thép được bọc bê tông, phun lớp vữa chống cháy hoặc sơn trương nở — lớp sơn phồng lên thành lớp xốp cách nhiệt khi gặp lửa — để thép không mềm đi trong thời gian quy định.

Báo cháy và thông báo theo vùng. Đầu báo khói, nhiệt khắp nơi nối về trung tâm điều khiển; loa thông báo được chia theo tầng để hướng dẫn riêng từng nhóm: tầng này sơ tán ngay, tầng kia chờ.

Thang bộ, thang chữa cháy và tầng lánh nạn khác nhau thế nào

Ba thành phần dễ lẫn nhưng mỗi cái làm một việc khác:

Thành phầnDành cho aiĐược bảo vệ ra saoGhi nhớ
Thang bộ thoát nạnNgười trong toà nhàTường chịu lửa, cửa tự đóng, được tạo áp chống khói, có đèn sự cốLối ra chính khi có cháy; luôn phải để trống, cửa không được chèn mở
Thang máy chữa cháyLính cứu hoả, có khi hỗ trợ người không tự đi được theo quy trìnhGiếng và sảnh riêng chịu lửa, nguồn điện ưu tiên, chống nướcNgười thường không dùng thang máy để thoát khi có cháy
Tầng lánh nạnNgười đang sơ tán cần nghỉ, chờ, người đi chậmTầng hoặc khu vực ngăn cháy riêng, thông thoáng, nối với thang bộCứ một số tầng có một tầng như vậy ở toà nhà siêu cao
Sảnh thang có tạo ápCả hai nhómKhoang đệm giữa hành lang và thangGiữ khói không lọt vào thang khi cửa mở liên tục

Quy định cụ thể như bao nhiêu tầng thì cần một tầng lánh nạn, thang bộ rộng bao nhiêu, thời gian chịu lửa của kết cấu là bao lâu thay đổi theo quốc gia và theo thời kỳ; khi cần chính xác cho một toà nhà, nên đối chiếu quy chuẩn hiện hành và hồ sơ chính thức của cơ quan quản lý.

Sơ tán theo từng nhóm tầng: vì sao có người được bảo ở yên

Ở nhiều toà tháp, khi đầu báo cháy kích hoạt ở một tầng, hệ thống thông báo cho tầng cháy cùng vài tầng ngay trên và dưới sơ tán trước. Những tầng xa hơn được báo chuẩn bị và chờ hướng dẫn. Cách làm này nghe có vẻ trái trực giác, nhưng nó giữ cầu thang thông thoáng cho đúng những người cần ra nhất, và để lính cứu hoả đi ngược lên không bị dòng người chặn.

Ở yên được là nhờ khoang cháy và đầu phun: tầng của bạn cách đám cháy vài chục tầng, ngăn bởi nhiều lớp sàn bê tông, có quạt tạo áp, là nơi an toàn hơn một cầu thang chật cứng. Tất nhiên, khi nhận lệnh sơ tán, hay khi thấy khói trên tầng mình, thì đi ngay bằng thang bộ, không quay lại lấy đồ.

Thói quen nhỏ có ích khi ở hay làm việc trong nhà cao tầng: biết rõ hai lối thang bộ gần nhất, đếm số cửa từ chỗ ngồi tới cửa thang để khi khói dày vẫn lần ra được; tham gia các buổi diễn tập; và không bao giờ chèn cửa thang bộ cho mở để đi lại tiện — cánh cửa ấy giữ khói ra ngoài cho cả cầu thang.

Trung tâm điều khiển và nguồn điện khi có cháy

Mọi lớp bảo vệ kể trên chỉ có ích khi chúng được bật đúng lúc và có điện để chạy. Ở tầng trệt hoặc gần lối vào, nhà cao tầng có một phòng điều khiển phòng cháy, nơi màn hình hiện vị trí từng đầu báo đang kích hoạt, trạng thái bơm chữa cháy, quạt tạo áp, cửa ngăn cháy và thang máy. Khi lính cứu hoả tới, chỉ huy đứng ở đây để biết lửa ở tầng nào, lối nào còn sạch khói.

Khi có báo cháy, hệ thống tự làm một loạt việc theo kịch bản cài sẵn: đưa các thang máy thường về tầng trệt và mở cửa rồi ngừng phục vụ, đóng các cửa ngăn cháy đang được giữ mở bằng nam châm, tắt quạt điều hoà ở khu vực cháy để không thổi khói đi xa, bật quạt hút khói và quạt tạo áp, bật đèn sự cố và đèn chỉ lối.

Những thiết bị sống còn ấy được cấp điện bằng đường dây riêng chịu lửa, có máy phát dự phòng tự khởi động khi mất điện lưới, và nhiều toà nhà còn có hai nguồn điện lưới từ hai trạm khác nhau. Cáp chịu lửa được làm để vẫn dẫn điện trong một khoảng thời gian dù lớp vỏ ngoài đã cháy — chi tiết nhỏ nhưng quyết định việc quạt và bơm có chạy tới phút cuối hay không.

Bài học đã thành giáo trình

Ngành phòng cháy nhà cao tầng học từ những thảm hoạ đau lòng. Sau vụ hai toà tháp ở New York sụp đổ năm 2001, các cuộc điều tra kỹ thuật kéo dài nhiều năm đã công bố kết luận và khuyến nghị, trong đó có những điểm được nhiều nước đưa vào quy chuẩn: cầu thang bộ cần đủ rộng và đặt cách xa nhau để một sự cố không chặn hết lối ra, vách bao quanh thang và giếng phải chắc hơn, lớp chống cháy trên thép phải bám tốt, và vạch dạ quang chỉ lối cần có trên bậc thang, tay vịn.

Những vụ cháy lan theo mặt ngoài ở một số toà nhà cao tầng trên thế giới cũng dạy rằng vật liệu ốp bên ngoài phải khó cháy; lớp ốp dễ cháy có thể đưa lửa leo nhiều tầng chỉ trong ít phút, vượt qua mọi khoang cháy bên trong. Từ đó quy định về vật liệu mặt ngoài nhà cao tầng được siết chặt ở nhiều nơi.

Nhắc lại các sự kiện ấy là để hiểu vì sao toà nhà hôm nay có những chi tiết tưởng thừa: vệt sáng xanh trên bậc thang, cửa nặng tự đóng, quạt thổi gió mạnh khi mở cửa thang bộ. Mỗi chi tiết là một bài học được trả bằng giá rất đắt, nay được làm sẵn để không phải trả lại lần nữa.

Đi trong một toà tháp, để ý những gì

Vài thứ bạn có thể tự quan sát mà không cần vào khu vực hạn chế:

  • Cửa vào thang bộ nặng và tự đóng; mở ra có khi thấy gió thổi vào mặt — đó là quạt tạo áp đang làm việc, giữ thang sạch khói.
  • Trên trần hành lang và văn phòng, những đầu phun nhỏ với bóng thuỷ tinh màu, thường là đỏ; màu cho biết nhiệt độ làm bóng vỡ.
  • Dải sơn hoặc băng dạ quang dọc bậc thang, tay vịn, mép cửa; tắt đèn chúng vẫn phát sáng mờ để chỉ lối.
  • Biển và sơ đồ thoát hiểm gần cửa thang máy; thang máy chữa cháy thường có ký hiệu riêng và sảnh chờ kín.
  • Ở toà nhà rất cao, một tầng có mặt ngoài thoáng hơn hoặc lam chớp, không có văn phòng: nhiều khả năng là tầng lánh nạn kết hợp tầng kỹ thuật.

Biết những chi tiết đó không làm bạn thành chuyên gia, nhưng giúp bạn bình tĩnh hơn nếu một ngày chuông báo cháy vang lên trên tầng cao.

Câu hỏi thường gặp

Tầng lánh nạn trong nhà cao tầng là gì?

Đó là tầng hoặc khu vực được ngăn cháy riêng, thông thoáng và nối với thang bộ thoát nạn, để người đang sơ tán nghỉ, chờ hoặc tránh khói. Toà nhà siêu cao thường bố trí cách một số tầng lại có một tầng như vậy.

Có được dùng thang máy để thoát khi cháy không?

Không nên dùng thang máy thường. Thang máy có thể dừng giữa chừng hoặc mở cửa vào đúng tầng có khói. Hãy đi thang bộ theo chỉ dẫn. Thang máy chữa cháy dành cho lính cứu hoả và quy trình hỗ trợ riêng.

Vì sao mở cửa thang bộ thấy gió thổi mạnh?

Đó là hệ thống tạo áp: quạt thổi không khí sạch vào giếng thang để áp suất bên trong cao hơn hành lang. Khi có cháy, khói không tràn vào thang được mà bị đẩy ngược ra, giữ lối thoát sạch khói.

Vì sao khi có báo cháy một số tầng được bảo ở yên?

Toà nhà cao sơ tán theo nhóm tầng: tầng cháy và các tầng sát bên ra trước để cầu thang không tắc. Các tầng xa được bảo vệ bởi sàn bê tông, khoang cháy và đầu phun, chờ hướng dẫn tiếp. Khi được lệnh hoặc thấy khói thì đi ngay.

Đầu phun chữa cháy có phun cả tầng cùng lúc không?

Không. Mỗi đầu phun hoạt động riêng khi bóng thuỷ tinh của nó vỡ vì nóng, nên chỉ những đầu gần đám cháy phun nước. Cách này dập lửa sớm ngay tại chỗ mà không làm ngập cả toà nhà.

Kết cấu thép nhà chọc trời chống cháy bằng cách nào?

Thép mất sức chịu khi quá nóng nên được bọc bê tông, phun vữa chống cháy hoặc sơn trương nở. Lớp sơn này phồng lên thành lớp xốp cách nhiệt khi gặp lửa, giữ thép đủ mát trong thời gian quy chuẩn yêu cầu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138