NePhuc.comNể Phục
Nhà chọc trời và tháp cao

Cấp nước cho toà nhà trăm tầng: bơm trung chuyển, bể trên cao và vùng áp lực

Mở vòi ở tầng chín mươi nước vẫn chảy đều, còn tầng thấp không bị xối bung ống. Nhà chọc trời chia vùng áp lực, đặt bể trung chuyển và thoát nước xuống ra sao.

Clean mechanical floor inside a skyscraper with large blue pumps, tall steel water tanks and neatly painted pipes, one engineer in overalls walking past, bright even light

Toà nhà trăm tầng không bơm nước thẳng một mạch từ dưới đất lên tầng trên cùng; người ta chia chiều cao thành nhiều vùng áp lực, mỗi vùng vài chục tầng, bơm nước lên những bể trung chuyển đặt ở các tầng kỹ thuật, rồi từ đó cấp xuống hoặc bơm tiếp lên vùng trên. Mỗi vùng có van giảm áp để vòi nước ở tầng thấp nhất của vùng không bị áp lực quá lớn.

Cấp nước là một trong những hệ thống "vô hình" mà người ở nhà cao tầng ít khi nghĩ tới, cho tới ngày vòi yếu hay ống bục. Bài này giải thích vì sao áp lực nước là bài toán chính, các cách chia vùng, nước chữa cháy được giữ thế nào, và nước thải từ tầng cao đổ xuống sao cho không thành thác trong ống.

Bài toán áp lực: cứ mười mét cao là thêm một "atmốtphe"

Một quy tắc dễ nhớ của ngành nước: cột nước cao khoảng mười mét tạo áp lực ở đáy xấp xỉ một lần áp suất khí quyển, tức khoảng một bar. Ống nước chạy thẳng từ tầng trệt lên độ cao bốn trăm mét sẽ có ở chân ống áp lực cỡ bốn mươi bar chỉ riêng do trọng lượng nước — mạnh gấp nhiều lần mức mà vòi, van, máy giặt trong nhà chịu được.

Vòi nước sinh hoạt dễ chịu nhất khi áp lực khoảng vài bar. Thấp quá, vòi sen chảy rỉ rả; cao quá, nước xối bắn, gioăng mau hỏng, ống mềm dưới bồn rửa dễ bục. Vì thế trong một toà nhà cao, cái khó không chỉ là đẩy nước lên cao mà là giữ cho mọi tầng nhận được áp lực trong khoảng vừa phải đó.

Thử tại nhà: cắm một ống hút vào chai nước đầy rồi đục ba lỗ nhỏ ở ba độ cao trên thân chai. Tia nước ở lỗ thấp nhất bắn xa nhất vì chịu cột nước cao nhất phía trên. Toà nhà chọc trời chính là cái chai khổng lồ, và người kỹ sư phải làm sao để mọi "lỗ" — mọi căn hộ, mọi văn phòng — bắn nước vừa đủ xa.

Các cách chia vùng cấp nước

Có vài sơ đồ cấp nước cho nhà cao, thường được kết hợp với nhau:

Sơ đồCách hoạt độngƯu điểmNhược điểm
Bơm lên bể mái rồi cấp xuống bằng trọng lựcNước bơm lên bể đầu mỗi vùng, chảy xuống các tầng bên dướiMất điện vẫn còn nước trong bể dùng một thời gianTầng sát dưới bể thiếu áp, phải có bơm tăng áp riêng
Bơm tăng áp cấp thẳng lênCụm bơm biến tần giữ áp lực ổn định, cấp thẳng lên các tầng của vùngÁp lực đều, ít bể trên caoPhụ thuộc điện, cần máy phát dự phòng
Bơm trung chuyển nhiều chặngBơm từ bể ngầm lên bể tầng kỹ thuật thứ nhất, từ đó bơm tiếp lên tầng kỹ thuật thứ hai, cứ thếMỗi chặng chỉ chịu áp lực vừa phảiTốn diện tích cho bể và phòng bơm ở nhiều tầng
Van giảm áp chia vùng trên một trụcMột ống đứng lớn, mỗi vùng lấy nước qua van giảm ápÍt bể, gọnỐng đứng ở chân phải chịu áp lực cao, van phải bảo trì tốt

Phần lớn toà tháp rất cao dùng tổ hợp: bơm trung chuyển nhiều chặng giữa các tầng kỹ thuật, trong mỗi vùng thì bể trọng lực cho các tầng dưới, bơm tăng áp cho vài tầng sát bể. Mỗi vùng thường dài cỡ mười lăm đến vài chục tầng, tuỳ thiết kế; con số cụ thể của từng toà nhà nằm trong hồ sơ kỹ thuật.

Tầng kỹ thuật: những "nhà ga" của nước

Vì sao toà tháp có những tầng không cửa sổ. Nhìn một toà nhà chọc trời, cứ vài chục tầng lại có một dải mặt ngoài tối hơn hoặc là lam chớp. Đó là tầng kỹ thuật, nơi đặt bể nước trung chuyển, bơm, máy điều hoà trung tâm, trạm biến áp và cả cánh tay nối kết cấu.

Bể nước ở đó nặng ra sao. Một bể trung chuyển chứa hàng trăm khối nước nặng hàng trăm tấn, nên sàn tầng kỹ thuật được tính khoẻ hơn hẳn. Người thiết kế còn có thể dùng chính khối nước ấy như một phần khối lượng giúp toà nhà bớt rung.

Bơm luôn có cặp dự phòng. Mỗi trạm bơm có ít nhất một bơm chạy và một bơm nghỉ luân phiên, để bảo trì cái này thì cái kia vẫn chạy. Bơm được đặt trên bệ cao su chống rung để tiếng ồn không truyền xuống văn phòng bên dưới.

Vệ sinh bể định kỳ. Bể chứa phải được xả cạn, cọ rửa và khử trùng theo lịch. Toà nhà cao thường có hai ngăn bể song song để rửa ngăn này thì ngăn kia vẫn cấp nước.

Nước chữa cháy: dự trữ riêng, ưu tiên tuyệt đối

Song song với nước sinh hoạt là một hệ thống nước chữa cháy gần như độc lập: bể chứa có phần dung tích dành riêng cho chữa cháy, không được dùng cho việc khác, đường ống đứng chạy suốt chiều cao, các họng nước trong hành lang và đầu phun tự động trên trần mọi tầng.

Ở nhà rất cao, xe chữa cháy dưới đất không thể bơm nước lên tới tầng cao nhất bằng vòi ngoài. Vì vậy toà nhà phải tự có khả năng đưa nước chữa cháy lên trên, bằng bơm chữa cháy riêng có nguồn điện ưu tiên và máy phát dự phòng, hoặc bằng bể chứa ở trên cao đổ xuống nhờ trọng lực, hoặc cả hai. Thường có thêm các họng chờ ở chân nhà để xe chữa cháy nối vào, bơm tiếp sức cho hệ thống bên trong.

Đầu phun tự động trên trần là thứ âm thầm nhất: mỗi đầu có một bóng thuỷ tinh nhỏ chứa chất lỏng, khi nhiệt độ quanh đó lên tới mức định trước thì bóng vỡ và chỉ đầu đó phun nước. Không phải cả tầng phun cùng lúc như trong phim — điều này giúp dập lửa sớm mà không làm ngập toàn bộ toà nhà.

Nước nóng, nước lạnh điều hoà: hai hệ thống nữa cũng phải chia vùng

Không chỉ nước sinh hoạt mới gặp bài toán áp lực. Toà nhà chọc trời thường làm mát bằng hệ điều hoà trung tâm: nước được làm lạnh ở máy lớn rồi bơm vòng qua các tầng, chảy qua dàn lạnh trong trần, ấm lên rồi quay về. Vòng nước này cũng là một cột nước cao hàng trăm mét, nên áp lực ở chân hệ thống rất lớn.

Lời giải giống hệt cấp nước: chia toà nhà thành vài vòng nước riêng, nối với nhau qua bộ trao đổi nhiệt đặt ở tầng kỹ thuật. Bộ trao đổi nhiệt là những tấm kim loại mỏng xếp sát nhau, nước lạnh vòng dưới chảy một phía, nước vòng trên chảy phía kia; nhiệt truyền qua tấm nhưng nước không trộn vào nhau, nên áp lực của vòng dưới không truyền lên vòng trên.

Nước nóng cho khách sạn và căn hộ cũng vậy, thường được đun ở từng vùng, có đường hồi để nước nóng luôn chạy vòng, mở vòi là có nóng ngay chứ không phải xả nước nguội trong ống dài. Ba bốn hệ thống nước cùng chạy song song trong các hộp kỹ thuật là lý do những hộp ấy to hơn người ta tưởng, và là lý do tầng kỹ thuật trông như một nhà máy nhỏ.

Thoát nước từ trên cao xuống: đừng để thành thác

Nước thải đổ xuống từ độ cao vài trăm mét cũng là một bài toán, ngược chiều với cấp nước:

  • Ống đứng có khúc chuyển hướng: nước thải rơi thẳng một mạch sẽ đạt tốc độ lớn, va mạnh ở chân ống và gây ồn. Nhiều toà nhà cho ống đứng lệch sang bên vài lần hoặc dùng phụ kiện xoáy để nước chảy bám thành ống, giảm tốc.
  • Ống thông hơi đi kèm: nước rơi trong ống kéo theo không khí, tạo chân không hút cạn nước trong xi phông bồn rửa, khiến mùi bay lên. Ống thông hơi cân bằng áp suất, giữ nước trong xi phông.
  • Chống búa nước: khi van đóng đột ngột, cột nước đang chảy dồn lại tạo tiếng "cạch" trong ống và áp lực tăng vọt. Ở nhà cao, người ta lắp bình giảm chấn và chọn van đóng từ từ.
  • Tách nước mưa mái: nước mưa trên mái và các ban công cao được dẫn bằng hệ thống riêng, có toà thu lại dùng tưới cây hay xả bồn cầu.
  • Bể tự hoại và trạm xử lý dưới hầm: toàn bộ nước thải dồn về tầng hầm, qua xử lý trước khi ra hệ thống thoát nước thành phố.

Nếu ở tầng cao bạn nghe tiếng nước ào ào trong hộp kỹ thuật mỗi khi tầng trên xả, đó là ống đứng đang làm việc; tiếng ọc ọc ở bồn rửa nhà mình thì thường là dấu hiệu thông hơi chưa tốt.

Chỗ hay hiểu sai và đôi điều để ý khi ở nhà cao tầng

Hiểu sai phổ biến là ở tầng càng cao nước càng yếu. Ở toà nhà được chia vùng đúng, tầng sát dưới bể của mỗi vùng mới là chỗ dễ yếu nhất, còn tầng cao nhất toà nhà có khi lại khoẻ nhờ bơm tăng áp. Nếu căn hộ của bạn nằm ngay dưới một tầng kỹ thuật và vòi sen yếu, nhiều khả năng đó là lý do.

Hiểu sai thứ hai là nước trong bể trên cao bị nhiễm bẩn hơn nước máy. Bể được đậy kín, vệ sinh định kỳ thì chất lượng không khác; điều cần hỏi ban quản lý là lịch rửa bể, không phải độ cao.

Lần tới ở khách sạn hay văn phòng cao tầng, bạn có thể đếm từ ngoài vào các dải tầng kỹ thuật, rồi đoán xem toà nhà chia bao nhiêu vùng nước. Thông số chính xác của một toà nhà cụ thể thì nên đối chiếu nguồn chính thức của chủ đầu tư hoặc đơn vị quản lý vận hành.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao nhà cao tầng phải chia vùng áp lực nước?

Vì cứ khoảng mười mét chiều cao cột nước tạo thêm khoảng một bar áp lực. Nếu không chia vùng, tầng dưới chịu áp lực quá lớn làm hỏng vòi và ống, còn tầng trên thiếu nước. Chia vùng giữ cho mọi tầng có áp lực vừa phải.

Tầng kỹ thuật trong nhà chọc trời dùng để làm gì?

Tầng kỹ thuật đặt bể nước trung chuyển, bơm, máy điều hoà trung tâm, trạm điện và thường cả cánh tay nối kết cấu. Từ ngoài nhìn vào thấy dải mặt ngoài tối hơn hoặc là lam chớp, cách nhau vài chục tầng.

Mất điện thì toà nhà cao tầng có còn nước không?

Còn trong một thời gian nhờ nước dự trữ trong các bể trên cao chảy xuống bằng trọng lực, và máy phát dự phòng chạy bơm cho các hệ thống ưu tiên như chữa cháy. Thời gian cụ thể tuỳ dung tích bể và thiết kế từng toà.

Nước chữa cháy có dùng chung bể với nước sinh hoạt không?

Có thể chung bể nhưng phần dung tích dành cho chữa cháy được giữ riêng bằng cách đặt ống hút nước sinh hoạt cao hơn đáy, để dù dùng nhiều thế nào vẫn còn nguyên lượng nước cho chữa cháy.

Tiếng cạch trong ống nước khi khoá vòi là gì?

Đó là búa nước: dòng nước đang chảy bị chặn đột ngột, dồn lại và tạo áp lực tăng vọt. Ở nhà cao tầng hiện tượng này dễ mạnh hơn, nên người ta lắp bình giảm chấn và van đóng từ từ để bảo vệ đường ống.

Nước thải từ tầng cao đổ xuống có làm vỡ ống không?

Ống thoát nhà cao tầng được thiết kế để nước không rơi tự do quá nhanh, bằng cách cho ống đứng chuyển hướng hoặc dùng phụ kiện tạo xoáy, kèm ống thông hơi cân bằng áp suất. Nhờ vậy ống bền và ít ồn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138