NePhuc.comNể Phục
Kỷ lục, cách so cho đúng và bài học từ sự cố

Hầm dài nhất thế giới tính thế nào: đường sắt, đường bộ, dưới biển hay đường ống nước

Hầm dài nhất thế giới là hầm nào còn tuỳ bạn hỏi hầm đường sắt, đường bộ, đoạn dưới biển hay hầm dẫn nước. Cách đọc từng loại kỷ lục cho khỏi nhầm.

a high-speed train emerging from a long mountain tunnel portal into a green alpine valley, a small hiker on a trail nearby, wide shot in soft morning light

Không có một cái hầm "dài nhất thế giới" duy nhất: kỷ lục hầm luôn đi kèm loại hầm (đường sắt, đường bộ, dẫn nước, metro) và cách đo (chiều dài một ống, chiều dài tuyến, hay riêng phần nằm dưới đáy biển). Hỏi "hầm giao thông dài nhất" sẽ ra một cái tên, hỏi "hầm có đoạn dưới biển dài nhất" ra tên khác, còn nếu tính cả hầm chở nước thì kỷ lục nằm ở một công trình gần như không ai nhìn thấy.

Bài này không xếp hạng mà chỉ ra từng thước đo, vì sao các nguồn ghi lệch nhau vài trăm mét đến vài kilômét, và những cái tên thường được nhắc tới tại thời điểm hoàn thành. Các con số chỉ ghi khoảng; muốn trích dẫn chính xác, bạn nên đối chiếu nguồn chính thức của chủ đầu tư hoặc cơ quan quản lý tuyến.

Ba câu hỏi phải hỏi trước khi nói "dài nhất"

Câu thứ nhất là hầm dùng để làm gì. Hầm đường sắt, hầm đường bộ, hầm metro, hầm dẫn nước cho thành phố hay cho nhà máy thuỷ điện là những bài toán khác hẳn nhau. Hầm dẫn nước không cần thông gió cho người, không cần lối thoát hiểm cho hành khách, nên có thể dài gấp mấy lần hầm giao thông. Đặt chúng chung một bảng là so quả mít với quả chanh.

Câu thứ hai là đo cái gì. Một hầm đường sắt hiện đại thường có hai ống chạy song song, mỗi ống một chiều, nối nhau bằng các ngách ngang. Nguồn này ghi chiều dài một ống, nguồn khác cộng mọi ống, ngách và giếng lại để ra "tổng chiều dài đường hầm đã đào", con số có khi gấp ba. Cả hai đều đúng, chỉ là trả lời hai câu hỏi khác nhau.

Câu thứ ba là đo từ đâu đến đâu. Cửa hầm thường có một đoạn hầm hộp đúc tại chỗ hoặc mái che chống đá lở nối ra ngoài. Có nơi tính từ mép mái che, có nơi tính từ chỗ thật sự chui vào lòng núi. Riêng điểm này đủ làm các bảng thống kê lệch nhau vài trăm mét, và chính là lý do bạn hay thấy cùng một hầm có hai con số khác nhau trên hai trang báo.

Các loại kỷ lục hầm và cái tên hay được nhắc

Bảng dưới đây gom những kỷ lục hay gặp nhất. Con số là mức khoảng tại thời điểm hoàn thành, đủ để hình dung tầm vóc, không thay cho số liệu chính thức.

Loại kỷ lụcThước đoCái tên hay được nhắcMức khoảng
Hầm đường sắt dài nhấtChiều dài một ống chínhHầm đáy Gotthard (Thuỵ Sĩ), thông tàu năm 2016khoảng 57 km
Hầm có đoạn dưới đáy biển dài nhấtRiêng phần nằm dưới biểnHầm eo biển Manche nối Anh và Pháp, mở năm 1994khoảng 38 km dưới biển, tổng khoảng 50 km
Hầm đường sắt dưới biển lâu nămTổng chiều dàiHầm Seikan (Nhật Bản), khai thác từ năm 1988khoảng 54 km, trong đó hơn 20 km dưới biển
Hầm đường bộ dài nhấtChiều dài ống xe chạyHầm Lærdal (Na Uy), mở năm 2000khoảng 24,5 km
Hầm dẫn nước dài nhấtChiều dài tuyến dẫnĐường dẫn nước Delaware cấp nước cho New York, hoàn thành những năm 1940hơn 130 km

Nhìn bảng sẽ thấy vì sao một bài báo viết "hầm Seikan là hầm dưới biển dài nhất" còn bài khác viết "hầm eo biển Manche dài nhất dưới biển" mà không ai sai: Seikan dài hơn nếu tính tổng, nhưng phần nằm dưới đáy biển của hầm Manche dài hơn. Hai câu chỉ khác nhau ở thước đo được ngầm hiểu.

Vì sao hầm đường sắt dài được hơn hầm đường bộ nhiều đến thế

Khói xe là giới hạn lớn nhất. Mỗi chiếc ô tô chạy trong hầm thải khí và nhiệt. Hầm càng dài, không khí càng phải được thay nhiều, quạt càng lớn, giếng thông gió càng nhiều. Tàu điện thì gần như không thải khói, nên bài toán thông gió nhẹ hơn hẳn. Đó là lý do hầm đường sắt dài nhất gấp đôi hầm đường bộ dài nhất.

Người lái xe mệt và buồn ngủ. Lái hơn hai mươi phút trong một ống tối, đơn điệu, dễ làm người ta lơ đễnh. Hầm Lærdal được làm thêm ba hang rộng chiếu đèn xanh vàng giống bình minh, chia hầm thành từng chặng cho mắt được nghỉ. Đó là chi tiết thiết kế vì con người, không phải vì kết cấu.

Cháy trong hầm đường bộ nguy hiểm hơn. Xe tải chở hàng dễ cháy, nhiều xe cá nhân, mỗi người tự xử lý theo cách riêng. Tàu hoả thì có quy trình dừng, sơ tán, có đoàn tàu cứu hộ. Hầm đường bộ dài phải có nhiều phòng trú ẩn, lối thoát sang ống bên cạnh, nên mỗi kilômét thêm vào là thêm rất nhiều hạng mục.

Độ dốc của tàu và của xe khác nhau. Tàu hoả chỉ leo được dốc rất thoải, nên muốn qua núi thì phải chui thật sâu dưới chân núi, gọi là hầm đáy. Ô tô leo dốc giỏi hơn, đường có thể vòng lên đèo rồi chỉ đào hầm ngắn ở phần cao nhất. Vì thế hầm đường sắt qua núi lớn tự nhiên dài hơn.

Chiều dài chưa nói hết: độ sâu, đá và nhiệt

Một hầm đáy dưới dãy núi cao có chỗ nằm sâu hơn hai nghìn mét dưới đỉnh núi. Ở độ sâu đó, đá nóng như nước tắm, có nơi nóng hơn bốn mươi độ, và áp lực đá ép vào vách lớn tới mức vách hầm có thể từ từ phình vào trong như kem đánh răng bị bóp. Một hầm ngắn hơn nhưng nằm trong đá xấu đôi khi khó làm hơn một hầm dài trong đá tốt.

Vì vậy người trong nghề ít khi chỉ khen một hầm vì nó dài. Họ hỏi: đá loại gì, có nước ngầm phun không, phải làm lạnh không khí cho công nhân bằng cách nào, hai mũi đào gặp nhau lệch bao nhiêu. Với hầm Gotthard, các mũi đào gặp nhau sau hàng chục kilômét chỉ lệch khoảng vài centimét theo chiều ngang, một con số nói về trình độ trắc địa nhiều hơn mọi kỷ lục chiều dài.

Một thước đo nữa ít được nhắc là thời gian. Hầm đáy dưới dãy Alps mất khoảng hai thập kỷ từ lúc khởi công tới khi thông tàu, trong đó nhiều năm chỉ để khảo sát đá và đào các hầm thăm dò nhỏ đi trước. Khi đọc "hầm dài nhất", bạn nhớ phía sau con số là cả một thế hệ người làm nghề.

Bạn có thể hình dung bằng cái ống hút cắm vào ly trà sữa đặc: ống càng dài thì càng khó hút, nhưng nếu trà sữa đầy trân châu thì ống ngắn cũng tắc. Độ khó của hầm nằm ở "trà sữa" là đất đá, không chỉ ở chiều dài của ống.

Hầm ở Việt Nam: đọc con số thế nào

Ở Việt Nam, các hầm giao thông đã khai thác như hầm đường bộ qua đèo Hải Vân, hầm qua đèo Cả, hầm Thủ Thiêm dưới sông Sài Gòn thường được báo chí gắn chữ "dài nhất" hoặc "đầu tiên". Khi đọc, bạn nên để ý mấy điểm:

  • "Dài nhất Việt Nam" thường là hầm đường bộ xuyên núi; hầm dìm dưới sông là loại khác, so riêng mới công bằng.
  • Con số công bố có thể là chiều dài ống hầm, cũng có thể là chiều dài cả dự án gồm đường dẫn, cầu và hầm, chênh nhau rất xa.
  • Một số hầm gồm nhiều hầm ngắn trên cùng tuyến; cộng lại thì dài, tách ra thì từng hầm không dài.
  • Hầm có ống thứ hai làm sau: lúc đầu là một ống hai chiều, sau thêm ống song song, con số "tổng chiều dài" vì thế có thể đổi theo năm.
  • Hầm Hải Vân, hầm đường bộ xuyên núi được nhắc nhiều nhất, dài khoảng hơn sáu kilômét; muốn ghi con số cụ thể, bạn đối chiếu nguồn chính thức của đơn vị quản lý.

Thói quen tốt là luôn ghi kèm thước đo: "hầm đường bộ xuyên núi dài khoảng bao nhiêu, tính theo ống chính". Một câu như vậy không ai bắt bẻ được, và người đọc hiểu đúng thứ đang được so.

Những chỗ người ta hay hiểu sai

"Hầm dài nhất là hầm đào khó nhất." Không nhất thiết. Như đã nói, đá xấu, nước ngầm và nhiệt độ mới là thứ làm hầm khó. Có hầm vài kilômét qua vùng đá vụn, nước phun, mất nhiều năm hơn hầm dài gấp đôi trong đá rắn.

"Kỷ lục là mãi mãi." Kỷ lục hầm đổi khá thường xuyên vì nhiều nước đang làm hầm dài. Cách viết an toàn là "dài nhất tại thời điểm hoàn thành", rồi ghi năm.

"Hầm metro cả trăm kilômét là hầm dài nhất." Một mạng metro gồm nhiều tuyến, nhiều đoạn hầm nối qua ga. Cộng lại thì dài, nhưng đó là chiều dài mạng lưới, không phải một hầm liền.

"Hầm dưới biển nằm trên đáy biển." Hầm đào bằng máy thường nằm sâu trong lớp đá dưới đáy, cách đáy biển hàng chục mét để có lớp đá che. Chỉ hầm dìm là loại đặt trong rãnh nạo sẵn ở đáy nước rồi lấp lại.

Khi đi qua một hầm dài, để ý gì

Lần tới đi xe hay tàu qua hầm, bạn có thể tự đọc ra nhiều điều. Đèn trong hầm thường sáng hơn ở hai đầu và dịu dần vào giữa, để mắt kịp thích nghi; đó là "vùng chuyển tiếp" mà người thiết kế tính rất kỹ. Biển chỉ lối thoát hiểm có ghi khoảng cách tới cửa gần nhất, cho bạn biết hầm có ngách sang ống bên cạnh sau mỗi bao nhiêu mét.

Nhìn lên trần, nếu thấy những chiếc quạt lớn treo thành cụm, đó là hầm thông gió dọc: quạt đẩy không khí chạy theo chiều xe. Hầm dài hơn có thể có giếng đứng lên mặt núi hoặc kênh gió riêng phía trên trần. Trên tàu, bạn để ý đôi tai: áp suất đổi khi tàu lao vào hầm làm tai ù, chính vì thế các hầm cho tàu nhanh phải có tiết diện lớn hoặc cửa hầm loe rộng như cái phễu để giảm cú "đập" khí.

Những quan sát nhỏ ấy giúp bạn thấy chiều dài chỉ là con số bề mặt; thứ làm người trong nghề nể phục là cả hệ thống giúp hàng triệu người đi qua lòng núi mà không ai phải nghĩ tới nó.

Câu hỏi thường gặp

Hầm giao thông dài nhất thế giới hiện nay là hầm nào?

Tại thời điểm thông tàu năm 2016, hầm đáy Gotthard ở Thuỵ Sĩ, dài khoảng 57 km, là hầm đường sắt dài nhất. Kỷ lục này có thể bị vượt khi các hầm mới hoàn thành, nên bạn nên kiểm tra lại nguồn chính thức trước khi trích dẫn.

Hầm Seikan và hầm eo biển Manche, hầm nào dài hơn?

Tính tổng chiều dài thì hầm Seikan dài hơn, khoảng 54 km so với khoảng 50 km. Nhưng phần nằm dưới đáy biển của hầm eo biển Manche dài hơn, khoảng 38 km. Hai câu khác nhau ở thước đo.

Vì sao các trang ghi chiều dài cùng một hầm khác nhau?

Thường do khác điểm đầu, điểm cuối (có tính đoạn mái che ở cửa hầm hay không), hoặc do nguồn này đo một ống, nguồn kia cộng tất cả ống, ngách và giếng. Ngoài ra số làm tròn cũng gây lệch vài trăm mét.

Hầm dẫn nước có được tính là hầm dài nhất không?

Nếu câu hỏi là "đường hầm dài nhất" không kèm điều kiện thì có, và hầm dẫn nước cho các thành phố lớn dài hơn mọi hầm giao thông. Nhưng khi nói chuyện giao thông, người ta thường loại hầm dẫn nước ra cho khỏi lẫn.

Hầm đường bộ dài nhất Việt Nam là hầm nào?

Báo chí thường nhắc hầm đường bộ qua đèo Hải Vân và các hầm qua đèo Cả. Câu trả lời tuỳ bạn tính một hầm liền hay cả cụm hầm trên tuyến; nên đối chiếu số liệu của đơn vị quản lý hầm trước khi ghi.

Hầm càng dài có càng nguy hiểm không?

Hầm dài có rủi ro cháy, khói lớn hơn nên được trang bị nhiều hơn: quạt thông gió, ngách thoát sang ống bên, phòng trú ẩn, hệ thống báo cháy. An toàn phụ thuộc vào trang bị và cách vận hành nhiều hơn là chiều dài.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138